Qozog‘istonda “Asar” degan so‘z bor. U oddiy, ammo juda kuchli g‘oyani anglatadi: kimdir yordamga muhtoj bo‘lsa, jamiyat birlashib ko‘maklashadi. Hech qanday shartnomalar, ortiqcha rasmiyatchilik yo‘q - odamlar bir-biri uchun shunchaki yonma-yon turadi.

Bu ruh yo‘qolib ketgani yo‘q. Aksincha, u yanada mustahkamlandi. So‘nggi yillarda Qozog‘iston ko‘ngillilikni yangi bosqichga olib chiqish uchun ongli ravishda harakat qildi: 2020-yilni Ko‘ngillilar yili deb e’lon qilishdan tortib, 2024-yilni Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligida (MDH) Ko‘ngillilar harakati yili sifatida ilgari surish va 2026-yilni Barqaror rivojlanish uchun Xalqaro ko‘ngillilar yili sifatida belgilash yo‘lida turtki yaratishgacha.

E’tiborga molik jihat nafaqat bu tashabbuslarning keng qamrovi, balki ularning qanday amalga oshirilayotganidadir. Qozog‘istonda ko‘ngillilik ikkinchi darajali faoliyat sifatida qaralmaydi. U ish jarayonlarining ajralmas qismiga aylangan tabiiy ofatlarga javob choralarida, ta’limda, atrof-muhitni muhofaza qilishda, sog‘liqni saqlashda yoki qidiruv-qutqaruv ishlarida vazirliklar, mahalliy hokimiyatlar va ko‘ngillilar tarmoqlari tobora ko‘proq yonma-yon ishlamoqda.

Yangi Konstitutsiyasining 31-moddasida ko‘ngillilikni rag‘batlantirish orqali Qozog‘iston yanada kengroq fikrni ilgari surmoqda: ko‘ngillilik ijtimoiy va institutsional jihatdan muhimdir. Fuqarolik faolligini kuchaytirishni istagan mamlakatlar uchun bu kuchli namuna bo‘la oladi.

Bu o‘zgarishlar nafaqat Qozog‘istonda sodir bo‘lmoqda, balki butun dunyoda ko‘ngillilik murakkab va tez o‘zgarayotgan muammolarga moslashuvchan yechim sifatida qayta kashf etilmoqda.

An’anaviy ishtirok shakllari hanuz muhim. Jamoaviy hashar aksiyalari va daraxt ekish kabi tashabbuslar ekologik harakatlarning asosini tashkil etishda davom etmoqda. Shu bilan birga, yangi modellar ham paydo bo‘lmoqda. Onlayn ko‘ngillilik tez sur’atlarda rivojlanib, odamlarga o‘z bilim va ko‘nikmalarini ulashish, tajriba almashish va chegaralardan qat’i nazar hamkorlik qilish imkonini bermoqda.

2024 yilda United Nations Volunteers (UNV, BMT Ko‘ngillilari) tomonidan olib borilgan “Markaziy Osiyoda ko‘ngillilik holati” tahlilidan bilganimizdek, mintaqa global o‘zgarishlarni aks ettirar ekan, o‘zaro yordamga asoslangan an’analariga ham sodiq qolmoqda. Hukumatlar, fuqarolik jamiyati, biznes va jamoalar tobora tizimli ravishda hamkorlik qilmoqda va ko‘ngillilik ekologik faoliyatdan tortib ta’lim, ijtimoiy xizmatlar va favqulodda vaziyatlarga javob berishgacha bo‘lgan sohalarda keng e’tirof etilmoqda.

Shu bilan birga, bir paradoks mavjud.

Ko‘ngillilar hamma joyda bor, ular muhim ishlarni bajarmoqda - xavflarni kamaytirmoqda, ekotizimlarni himoya qilmoqda, xizmatlarni qo‘llab-quvvatlamoqda, ammo ularning hissasi ko‘pincha milliy tizimlarda ko‘rinmaydi. Ular seziladi, ammo har doim ham hisobga olinmaydi. Qadrlanadi, lekin har doim ham qo‘llab-quvvatlanmaydi.

Bu 2026-yilgi “Dunyo ko‘ngilliligi holati” hisobotidan chiqayotgan asosiy xulosa: ko‘ngillilikni tan olish faqat vaqtni hisoblash emas. Bu ko‘ngillilar jamiyat birdamligini mustahkamlashini, barqarorlikni oshirishini va mamlakatlar rivojiga hissa qo‘shishini anglashdir.

Markaziy Osiyo uchun bu ayniqsa muhim. Mintaqada birdamlikning kuchli poydevori mavjud bo‘lsa-da, undan to‘liq foydalanish uchun an’ana e’tirof, dalillarga asoslangan yondashuv va investitsiyalar bilan mustahkamlanishi lozim. Ko‘ngillilarga treninglar kerak. Tizimlar muvofiqlashtirilishi zarur. Ularning hissasi siyosat va dasturlarda aks etishi kerak.

Ko‘ngillilik faqat yaxshi niyat bilan cheklanib qolmasligi kerak. U mamlakatlarning salohiyatini rivojlantirishning ajralmas qismiga aylanishi mumkin.

Bu yerda BMTning roli ham o‘zgarib bormoqda.

BMT Taraqqiyot Dasturi orqali biz hukumatlar bilan birga ishlaymiz va ko‘ngillilar faoliyatini milliy rivojlanish, iqlim va ekologik strategiyalarga integratsiya qilamiz, shunda ko‘ngillilar faqat bo‘shliqlarni to‘ldirmaydi, balki davlat tizimlarini mustahkamlaydi. UNV orqali esa biz malakali, xilma-xil va tobora raqamli tus olayotgan ko‘ngillilarni safarbar etamiz, ehtiyoj va imkoniyatlarni uyg‘unlashtiramiz, ishtirokni kengaytiramiz va hissalarning samarali bo‘lishini ta’minlaymiz.

Markaziy Osiyoda ham shunga o‘xshash yondashuvlar milliy va mintaqaviy darajada allaqachon shakllanmoqda. Masalan, Orol dengizi atrofida ko‘ngillilar, jumladan BMT ko‘ngillilari, atrof-muhitni tiklash va jamoalarning barqarorligini oshirishga hissa qo‘shmoqda.

Ammo bu bilan to‘xtab qolmaslik kerak.

Ekologik xavflar chegaralarni tan olmaydi, demak ularga javob choralar ham shunday bo‘lishi zarur. Bu faqat bir martalik aksiyalar masalasi emas. Agar ko‘ngillilar faoliyati to‘g‘ri qo‘llab-quvvatlanib, siyosatlar bilan uyg‘unlashtirilsa, u holda u real va uzoq muddatli salohiyatni shakllantirishi mumkin.

Shu sabab ham 2026-yil muhim.

Barqaror rivojlanish uchun Xalqaro ko‘ngillilar yili oddiy xabardorlik kampaniyasi bo‘lib qolmasligi kerak. U burilish nuqtasiga aylanishi mumkin va bu Markaziy Osiyoda ko‘ngillilikni yanada samarali, inklyuziv va yaqqol namoyon bo‘ladigan milliy va mintaqaviy tizimlarga investitsiya qilish uchun imkoniyat.

Yakuniy tahlilda, bu mintaqada ko‘ngillilik tarixi yangi emas. Yangiligi shundaki, Ostona shahrida o‘tkazilayotgan Mintaqaviy ekologik sammit kabi lahzalar an’anani yanada kuchliroq bosqichga olib chiqish uchun yangi imkoniyat yaratmoqda, ya’ni uni tuzilmaga ega, e’tirof etilgan va zarur resurslar bilan ta’minlangan barqaror rivojlanish kuchiga aylantirish imkonini bermoqda.

Bu esa qo‘ldan boy berib bo‘lmaydigan imkoniyatdir.