LocationsSiyosatchilar, ish beruvchilar va ishchilar tashkilotlari, yoshlar, fuqarolik jamiyati vakillari va xalqaro hamkorlar bugun to‘planib, parvarishlash iqtisodiyotini mustahkamlash O‘zbekistonda gender tengligini qanday tezlashtirish, parvarishlash xodimlari uchun munosib mehnatni ta’minlash va inklyuziv o‘sishni rag‘batlantirish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston gender tengligi va munosib mehnatni rag‘batlantirish uchun parvarishlash iqtisodiyoti bo‘yicha muloqotni ilgari surmoqda
23-February, 2026
Foto: O‘zbekistondagi BMT Taraqqiyot Dasturi / Rimma Mukhtarova
Toshkent, 2026-yil 19-fevral - Siyosatchilar, ish beruvchilar va ishchilar tashkilotlari, yoshlar, fuqarolik jamiyati vakillari va xalqaro hamkorlar bugun to‘planib, parvarishlash iqtisodiyotini mustahkamlash O‘zbekistonda gender tengligini qanday tezlashtirish, parvarishlash xodimlari uchun munosib mehnatni ta’minlash va inklyuziv o‘sishni rag‘batlantirish masalalarini muhokama qildilar.
Gender tengligi va inklyuziv o‘sishni rag‘batlantirish maqsadida "Gender tengligi, munosib mehnat va inklyuziv o‘sishni rag‘batlantirishda parvarishlash iqtisodiyotining roli" mavzusidagi davra suhbatida ikkita yangi tahliliy hisobot: BMTTDning "Kelajak uchun g‘amxo‘rlik: O‘zbekiston tajribasi - parvarish tizimining gender jihatlarini inobatga olgan holda tahlili" tadqiqoti va XMTning "O‘zbekistonda uy mehnati: huquqiy asos va mehnat sharoitlari" hisoboti taqdim etildi. Tadbir siyosat muloqotini rag‘batlantirish va sog‘liqni saqlash sohasidagi muhim islohotlar uchun siyosat va amaliyot o‘rtasidagi tafovutni bartaraf etishga qaratilgan.
Haq to‘lanadigan va to‘lanmaydigan parvarishlash ishlari oilaning farovonligi va iqtisodiyotning ishlashini ta’minlaydi. Biroq, ayollar haq to‘lanmaydigan parvarishlash majburiyatlarining aksariyat qismini o‘z zimmalariga olishda davom etmoqdalar, bu esa ularning ishga joylashish, daromad olish va jamoat hayotida ishtirok etish imkoniyatlarini cheklaydi. O‘zbekistonda bu yuk tufayli ko‘plab ayollar ushlab turiladi. Har kuni ayollar bu muhim ishga o‘rtacha 5,6 soat vaqt sarflaydilar - bu ularning pul topish, o‘qish yoki dam olishga qaratilgan vaqtini cheklaydi. Sifatli bolalar parvarishi, keksalar parvarishi va ijtimoiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish bu to‘siqlarni kamaytirishi va shu bilan birga ish bilan ta’minlash uchun katta imkoniyatini beradi. Parvarishlash iqtisodiyotini rivojlantirish, shuningdek, parvarish qiluvchilarning mehnat sharoitlarini ham hisobga olishni talab qiladi. Uy ishchilari oilalarni qo‘llab-quvvatlash va boshqalarga mehnat bozorida ishtirok etish imkonini berishda ajralmas rol o‘ynaydi. Shunga qaramay, ular ko‘pincha norasmiylik, past ish haqi, cheklangan huquqiy va ijtimoiy himoya kabi muammolarga duch kelishadi. Uy ishchilari uchun munosib mehnat sharoitlari, adolatli ish haqi va mehnat huquqlarini samarali himoya qilishni ta’minlash parvarishlash iqtisodiyoti islohotlarining markazida bo‘lishi kerak.
Ushbu ko‘rinmas mehnat va uning ulkan iqtisodiy qiymatini e’tirof etgan holda, rasmiy parvarishlash xizmatlarini kengaytirish, masalan, qishloq joylarda arzon bog’chalar ko‘paytirish va nogironligi bo‘lgan shaxslarga g‘amxo‘rlik qilishni moliyalashtirish Gender tengligi uchun davlat moliyasi doirasiga kiradi - bu davlat byudjetlarining inklyuzivligi va barchaning ehtiyojlarini qondirishini ta’minlaydi.
O‘zbekiston so‘nggi qonunchilik islohotlari, jumladan, 2023-yilda qabul qilingan oiladagi zo‘ravonlikni sodir etgan shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortish to‘g‘risidagi qonun va yangilangan Mehnat kodeksidagi teng qiymatli mehnat uchun teng haq to‘lashni kafolatlovchi qoidalar orqali ayollar huquqlariga sodiqligini namoyish etdi. Ushbu chora-tadbirlar tarkibiy to‘siqlarni bartaraf etish, xotin-qizlarning siyosiy va iqtisodiy hayotda to‘laqonli ishtirok etishiga ko‘maklashishga qaratilgan 2030-yilgacha O‘zbekiston Respublikasida Gender Tenglikka erishish strategiyasiga muvofiq amalga oshirilmoqda.
Tadbir BMTning O‘zbekistonda adolatli o‘tish uchun ish o‘rinlari va ijtimoiy himoya bo‘yicha global akseleratori doirasida o‘tkazildi. Ushbu flagman tashabbus uchun yo‘l ochuvchi mamlakat sifatida O‘zbekiston BMT (ILO, UNDP, UNICEF, UN Women) bilan hamkorlikda ijtimoiy himoya qamrovini kengaytirish va yanada barqaror va inklyuziv iqtisodiyotga hissa qo‘shgan holda ko‘proq va yaxshiroq munosib ish o‘rinlarini yaratishga ko‘maklashishni maqsad qilgan.
BMTTD, shuningdek, gender tengligini ta’minlash uchun yanada inklyuziv iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan "EQUANOMICS" global tashabbusini amalga oshirmoqda. Ushbu sa’y-harakatlarning markazida genderga sezgir davlat moliyasi va soliqqa tortish islohotlari turadi. BMTTD davlat moliyasi tizimini gender tengligi maqsadlariga yanada yaqinlashtirish uchun dunyoning 23 ta mamlakati bilan hamkorlik qilmoqda. Bu davlat muassasalari uchun gender tengligi muhrini joriy etish orqali asosiy davlat moliya institutlarining genderga mos keladigan moliyaviy islohotlarni amalga oshirish uchun salohiyati va tayyorligini oshirish bo‘yicha sa’y-harakatlarni va islohotlarning kun tartibi va rejalashtirilishini xabardor qilish uchun maqsadli moliyaviy siyosat tadqiqotlarini o‘z ichiga oladi.
Tadbir davomida ishtirokchilar BMT Taraqqiyot dasturining "Kelajak uchun g‘amxo‘rlik: O‘zbekiston tajribasi - parvarish tizimining gender jihatlarini inobatga olgan holda tahlili" tadqiqoti natijalari bilan tanishdilar. Hisobotda parvarishlash sohasidagi tarkibiy bo‘shliqlar ta’kidlangan va maqsadli davlat moliyasi islohotlari ayollarning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish va milliy barqarorlikni mustahkamlash usullari taqdim etilgan. Davra suhbatida taqdim etilgan XMTning uy mehnati bo‘yicha hisobotida O‘zbekistondagi uy ishchilarining huquqiy asoslari va mehnat sharoitlari o‘rganilib, XMTning “Uy ishchilari uchun munosib mehnat” to‘g‘risidagi 189-sonli konvensiyasiga muvofiq mehnatni muhofaza qilishni kuchaytirish va ijtimoiy himoya bilan qamrab olishni kengaytirish bo‘yicha chora-tadbirlar belgilangan.
Yoshlar dunyoqarashiga alohida e’tibor qaratildi. Maslahatlashuvlar va so‘rovlar natijalari yoshlarning gender tengligini moliyalashtirish va yanada kuchli, inklyuziv parvarishlash tizimini yaratish bo‘yicha tavsiyalarini aks ettirdi.
Muhokamalarda parvarishlash iqtisodiyotini o‘zgartirish davlat institutlari, ijtimoiy hamkorlar va rivojlanish tashkilotlari o‘rtasida muvofiqlashtirilgan harakatlarni talab qilishi ta’kidlandi. XMT tomonidan boshqariladigan panelda XMT hisoboti natijalarini barcha uy ishchilari uchun har tomonlama mehnat va ijtimoiy himoyani ta’minlaydigan kompleks parvarishlash siyosatiga aylantirish, uy ishchilarining parvarishlash xodimlari sifatidagi qadr-qimmatini tan olish, uy ishchilarini munosib mehnat sharoitlari bilan rag‘batlantirish va uy ishchilarini ijtimoiy muloqot mexanizmlarida vakillik qilish uchun hukumat, ish beruvchilar va ishchilar o‘rtasida uch tomonlama muloqot tashkil etildi. Qo‘shma siyosiy muloqot uchun NNT, hukumat vakillari va xususiy sektorni birlashtirgan BMTTD tomonidan tashkil etilgan muhokama sessiyasi O‘zbekistonda parvarishlash iqtisodiyotini mustahkamlash bo‘yicha milliy darajadagi siyosiy tavsiyalar va majburiyatlarni o‘z ichiga olgan qo‘shma Harakatlar rejasini ishlab chiqish bilan yakunlandi.
Parvarishlash xizmatlariga sarmoya kiritish va mehnat sharoitlarini yaxshilash orqali O‘zbekiston ish o‘rinlarini yaratishi, tengsizlikni kamaytirishi va o‘sish barcha uchun foydali bo‘lishini ta’minlashi mumkin.
Ushbu qo‘shma dastur BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlari jamg‘armasi ko‘magida, shuningdek, Yevropa Ittifoqi va Belgiya, Daniya, Germaniya, Irlandiya, Italiya, Lyuksemburg, Monako, Niderlandiya, Norvegiya, Polsha, Portugaliya, Koreya Respublikasi, Saudiya Arabistoni, Ispaniya, Shvetsiya va Shveytsariya hukumatlarining saxovatli hissalari bilan amalga oshirilmoqda. Ularning sodiqligi O‘zbekiston kabi mamlakatlarga Barqaror rivojlanish maqsadlari bo‘yicha ambitsiyali majburiyatlarni amalda, inson manfaatlariga yo‘naltirilgan natijalarga aylantirishda muhim rol o‘ynaydi.
