LocationsO‘zbekiston Antaliyada bo‘lib o‘tgan 12-BIOFIN mintaqaviy muloqotida tabiatni moliyalashtirish kun tartibini ilgari surmoqda
23-June, 2026
ANTALYA / TOSHKENT — O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi bo‘yicha Milliy qo‘mitasining (Qo‘mita) yuqori darajadagi delegatsiyasi 2026-yil 16-18-iyun kunlari Turkiyaning Antaliya shahrida bo‘lib o‘tgan va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturining Bioxilma-xillikni moliyalashtirish tashabbusi (UNDP BIOFIN) doirasida tashkil etilgan Yevropa, Osiyo va Tinch okeani mintaqasi (EAPAC) uchun biologik xilma-xillikni moliyalashtirish bo‘yicha 12-mintaqaviy muloqotda ishtirok etdi.
Yillik EAPAC mintaqaviy muloqoti mintaqaning turli burchaklaridan kelgan bioxilma-xillikni moliyalashtirish bo‘yicha mutaxassislar va hukumat vakillari uchun asosiy o‘rganish platformasi bo‘lib xizmat qiladi, mutaxassislarni eng yaxshi amaliyotlar bilan almashish, milliy bioxilma-xillikni moliyalashtirish rejalarini amalga oshirishni ko‘rib chiqish va tabiatni muhofaza qilish uchun innovatsion moliyaviy vositalarni o‘rganish uchun yig‘adi. Bu yilgi tadbir Yevropa, Osiyo va Tinch okeani mintaqasidan delegatsiyalarni shoshilinch global ekologik inqiroz atrofida birlashtirdi: yillik bioxilma-xillikni moliyalashtirishdagi taqchillik hozirda 700 milliard AQSh dollaridan oshadi, global miqyosda esa har yili zarur bo‘lgan qariyb 950 milliard AQSh dollariga nisbatan ekotizimlarni himoya qilish va tiklash uchun atigi 121 milliard AQSh dollari ajratilgan.
2012-yilda ishga tushirilganidan beri 130 dan ortiq mamlakatlarda faoliyat yuritib kelayotgan UNDP BIOFIN global dasturi bugungi kunga qadar hamkor hukumatlarga butun dunyo bo‘ylab tabiatni muhofaza qilish uchun 3,0 milliard AQSh dollaridan ortiq mablag‘ safarbar etishga yordam berdi, bu ko‘rsatkich 2024-yildagi 1,7 milliard AQSh dollaridan oshib ketdi. 2021-yilda BIOFIN tashabbusiga qo‘shilgan O‘zbekiston ushbu turtki bo‘yicha tobora ortib borayotgan bir qismga aylandi.
O‘zbekiston muloqotni ochmoqda
Ochilish marosimidagi nutqida janob Qudratov UNDPning O‘zbekiston milliy islohotlar kun tartibini qo‘llab-quvvatlashdagi muhim rolini ta’kidladi, mamlakatning atrof-muhitni boshqarishdagi yutuqlarini taqdim etdi va BIOFINning davom etayotgan texnik hamkorligi uchun minnatdorchilik bildirdi.
Oliy darajadagi ikki tomonlama uchrashuvlar
Muloqot doirasida janob Qudratov UNDPning yuqori lavozimli rahbariyati va Turkiya Qishloq va o‘rmon xo‘jaligi vazirligi bilan ikki tomonlama uchrashuvlar o‘tkazdi.
Steliana Nedera xonim va UNDPning BIOFIN dasturining global menejeri janob Martin Kadena bilan muzokaralarda tomonlar O‘zbekistonning barqaror rivojlanish dasturlari doirasidagi davom etayotgan hamkorlikni ko‘rib chiqdilar. Nedera xonim O‘zbekistonning keng ko‘lamli islohotlarini va mintaqaning ekologik kun tartibini shakllantirishdagi ortib borayotgan rolini yuqori baholadi va Samarqand mintaqaviy va global ahamiyatga ega ekologik masalalar bo‘yicha asosiy qarorlar qabul qilish bo‘yicha yetakchi xalqaro platformaga aylanganini ta’kidladi .
Tan olingan bosqichlar
Janob Kadena O‘zbekistonning bioxilma-xillikni moliyalashtirish yo‘lidagi bir qator muhim yutuqlarni ta’kidlab o‘tdi:
- Milliy bioxilma-xillikni moliyalashtirish rejasini (BMR) ishlab chiqish — O‘zbekistonning aniqlangan biologik xilma-xillikni moliyalashtirishdagi qariyb 60 million AQSh dollari miqdoridagi taqchilligini yopish va mamlakatning 2024–2028 yillarga mo‘ljallangan Milliy bioxilma-xillik strategiyasi va harakatlar rejasi (MBSHR) doirasida milliy biologik xilma-xillik maqsadlariga erishish uchun moliyaviy resurslarni safarbar qilish va innovatsion moliyaviy vositalarni joriy etish bo‘yicha strategik yo‘l xaritasidir.
- Markaziy Osiyoning birinchi bioxilma-xillikni moliyalashtirish bo‘yicha akademik moduli Eco Expo Central Asia 2026 ko‘rgazmasida (Samarqand, 2026-yil 3-iyunda) taqdim etildi. Modul BMT Taraqqiyot Dasturi BIOFIN va Markaziy Osiyo Yashil Universiteti hamkorligida va Shveytsariya hukumati ko‘magida ishlab chiqilgan. BIOFINning global miqyosda tan olingan metodologiyasini universitet o‘quv dasturiga kiritgan birinchi modul endi universitetning Barqaror moliya bo‘yicha magistratura dasturi doirasida tanlov kursi sifatida taklif qilinmoqda va 2026-yil kuzgi semestri uchun qabul boshlandi. "Ta’lim dunyoni ijobiy o‘zgartirish uchun mavjud bo‘lgan eng kuchli vositadir. O‘zbekiston bu sohada yetakchilik qilmoqda", dedi janob Kadena modulning taqdimotida.
- Iqtisodiyot va Moliya vazirligi tomonidan UNDP bilan milliy davlat moliya va byudjet tizimiga bioxilma-xillik xarajatlarini yorliqlash tajribasini joriy etish va ekologik zararli subsidiyalarni isloh qilish bo‘yicha qo‘shma ishlarni boshlash to‘g‘risidagi qaror — Kunmin-Monreal Global Bioxilma-xillik kelishuvi doirasidagi 2030-yilga qadar zararli subsidiyalarni kamida 500 milliard AQSh dollari miqdorida kamaytirish yoki isloh qilish bo‘yicha global maqsadga muvofiq majburiyat.
Shu bilan birga, janob Kadena milliy bioxilma-xillikni moliyalashtirish rejasida belgilangan ushbu va boshqa moliyaviy yechimlarni amalga oshirishni qo‘llab-quvvatlash uchun BIOFIN dasturi doirasida O‘zbekistonga qo‘shimcha 490 000 AQSh dollari ajratilishini e’lon qildi .
Kelajakdagi hamkorlik uchun asosiy kelishuvlar
Ushbu mustahkam poydevorga tayanib, ikki tomon quyidagi ustuvor yo‘nalishlarda hamkorlikni chuqurlashtirishga kelishib oldilar:
- Bioxilma-xillikni moliyalashtirish rejasi amalga oshirish yo‘l xaritasi. Bioxilma-xillikni moliyalashtirish rejasini amalga oshirish bo‘yicha amaliy yo‘l xaritasini ishlab chiqish va amalga oshirish, milliy ekologik va fiskal siyosat ustuvorliklariga muvofiq har bir moliyaviy yechim uchun ketma-ket qadamlar va mexanizmlarni belgilash.
- Bioxilma-xillik xarajatlarini belgilash. Davlat byudjeti doirasida bioxilma-xillik va ekotizimlarni saqlashga qaratilgan davlat xarajatlarini tizimli ravishda aniqlash, kuzatib borish va hisobot berish uchun byudjetda bioxilma-xillikga doir harajatlarni yorliqlash mexanizmini joriy etish. Ushbu vosita fiskal rejalashtirishda tabiatning ko‘rinishini oshiradi, asosli qarorlar qabul qilish uchun muntazam analitik dalillar bazasini yaratadi va sektor uchun davlat investitsiyalarining barqaror o‘sishini qo‘llab-quvvatlaydi. Hozirgi vaqtda O‘zbekistonda bioxilma-xillik bilan bog‘liq xarajatlar davlat byudjetining atigi 0,5 foizini tashkil etadi, bu esa ushbu islohotning dolzarbligini ta’kidlaydi.
- Zararli subsidiyalar islohoti. UNDP BIOFIN salbiy ekologik ta’sir ko‘rsatadigan davlat subsidiyalarini kompleks baholash, ularning iqtisodiy samaradorligi va ekologik izini baholash, shuningdek, ularni optimallashtirish va bosqichma-bosqich tabiatga ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan natijalarga yo‘naltirish strategiyalarini taklif qilish orqali milliy hamkorlarga yordam beradi — bu O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tishini tezlashtiradi.
- Tabiat va ekotizimlarga yetkazilgan zararni qoplash mexanizmi. Iqtisodiy faoliyatning biologik xilma-xillikka ta’sirini majburiy baholashni talab qiluvchi va tiklash choralari yoki maqsadli moliyaviy badallar orqali atrof-muhitga yetkazilgan zararni qoplash majburiyatlarini belgilovchi tartibga soluvchi hujjatni joriy etish. Ushbu mexanizm investitsiya va infratuzilma loyihalarini amalga oshirishda "bioxilma-xillikni sof yo‘qolishisiz" tamoyilini qo‘llab-quvvatlash uchun aniq tartibga soluvchi asos yaratadi, tabiatni muhofaza qilish uchun moliyalashtirishning barqaror byudjetdan tashqari manbasini yaratadi va xalqaro ekologik javobgarlik standartlariga moslashtirish orqali mamlakatning investitsiya jozibadorligini oshiradi.
- Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar (METH) uchun natijalarga asoslangan boshqaruv rejalari byudjetni rejalashtirish vositasi sifatida . METH mablag‘larini biologik xilma-xillikni saqlashning o‘lchanadigan natijalari bilan bog‘laydigan, davlat mablag‘laridan maqsadli va hisobdor foydalanishni ta’minlaydigan natijalarga asoslangan yondashuvni joriy etish. Qozog‘istonning muvaffaqiyatli tajribasiga tayanib — bu yerda shunga o‘xshash mexanizm BIOFIN dasturi doirasida sinovdan o‘tkazilgan va muhofaza qilinadigan hududlarni boshqarishda hisobdorlik va operatsion samaradorlikni sezilarli darajada yaxshilagani ko‘rsatilgan — ushbu yondashuv O‘zbekistonning METH tizimining institutsional salohiyatini mustahkamlaydi, byudjet so‘rovlarini asoslashni yaxshilaydi va mamlakatning muhofaza qilinadigan hududlar tarmog‘ining uzoq muddatli moliyaviy barqarorligini ta’minlaydi.
COP31: kelajakga nazar
Tomonlar, shuningdek, BIOFIN dasturi doirasida amalga oshirilgan loyihalarni o‘z ichiga olgan UNDP va O‘zbekiston orasida qo‘shma loyihalari natijalarini 2026-yil 9-20-noyabr kunlari Antaliya ko‘rgazma markazida bo‘lib o‘tadigan COP31 — BMTning iqlim o‘zgarishi bo‘yicha doiraviy konventsiyasi tomonlarining 31-konferensiyasida O‘zbekiston Respublikasining milliy pavilyonida taqdim etish imkoniyatini o‘rganishga kelishib oldilar. Turkiya mezbon sifatida va Avstraliya muzokaralar prezidenti sifatida birgalikda boshqaradigan COP31 Milliy miqyosda belgilanadigan hissalar (MMBH 3.0) ni amalga oshirish, iqlimni moliyalashtirish va iqlim va bioxilma-xillik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikka katta e’tibor qaratadi.
UNDP BIOFIN haqida
Bioxilma-xillikni moliyalashtirish tashabbusi (BIOFIN) BMT Taraqqiyot Dasturi tomonidan boshqariladigan global dastur bo‘lib, 2012-yilda ishga tushirilgan va hozirda 130 dan ortiq mamlakatlarda faoliyat yuritmoqda. U hukumatlarga bioxilma-xillikning joriy xarajatlarini o‘lchash, moliyalashtirish ehtiyojlarini aniqlash va milliy bioxilma-xillikni moliyalashtirishdagi kamchiliklarni bartaraf etish uchun moliyaviy yechimlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda yordam beradi. Bugungi kunga qadar BIOFIN hamkor hukumatlarga tabiatni muhofaza qilish uchun 3,0 milliard AQSh dollaridan ortiq mablag‘ ajratishga yordam berdi.
Veb-sayt: www.biofin.org
O‘zbekiston Ekologiya va iqlim o‘zgarishi bo‘yicha milliy qo‘mita haqida
Ekologiya va iqlim o‘zgarishi bo‘yicha milliy qo‘mita O‘zbekiston Respublikasida atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiatdan foydalanish va iqlim o‘zgarishi sohasidagi davlat siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish uchun mas’ul bo‘lgan markaziy ijro etuvchi organdir.
