Cần Thơ, ngày 20 tháng 03 năm 2026 - Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam phối hợp với Quỹ Hỗ trợ Nghiên cứu và Bảo tồn đồng bằng sông Cửu Long (MCF) và các đối tác tổ chức hội thảo “Chuỗi giá trị xanh - Đồng hành và phát triển.” Hội thảo nhằm thúc đẩy các mô hình sinh kế bền vững gắn với các loài cây bản địa đồng thời  tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp và cộng đồng trong việc hình thành các chuỗi giá trị xanh hướng tới xuất khẩu.  

Đồng bằng sông Cửu Long là vùng kinh tế sinh thái đặc biệt quan trọng của Việt Nam, đóng vai trò trung tâm trong sản xuất lúa gạo, thủy sản và cây ăn trái, đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế cho thị trường trong nước  và quốc tế. Tuy nhiên, khu vực này đang đối mặt với nhiều thách thức ngày càng gia tăng, bao gồm biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, sạt lở đất, suy thoái tài nguyên đất và nước, cũng như áp lực chuyển đổi sinh kế đối với  hàng triệu người dân, đặc biệt là nhóm dễ bị tổn thương.  

Để ứng phó với những thách thức này, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Nghị quyết 120/NQ-CP và Quy hoạch tổng thể vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ 2021–2030, nhấn mạnh tư duy phát triển “thuận thiên” và tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng bền vững.  Cách tiếp cận này thúc đẩy đa dạng hóa sinh kế, giảm phụ thuộc vào cây lúa, chuyển đổi các mô hình canh tác kém hiệu quả, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái và quản lý tài nguyên theo ba tiểu vùng sinh thái mặn, lợ, ngọt. Trong bối cảnh  đó, các mô hình sinh kế gắn với những loài cây lấy gỗ và sợi bản địa như Năng tượng, Lác, Tre và Tràm đang nổi lên như một hướng đi có tiềm năng. Những loài cây này không chỉ  tạo sinh kế, mà còn hỗ trợ phục hồi môi trường,  cung cấp đầu vào cho các ngành công nghiệp xanh như dệt, giấy, đồ gỗ và chế biến sâu. Đồng thời, các loài cây này cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng hộ, chống xói mòn và tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của toàn vùng.

Tuy vậy, tiềm năng này vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết; tập quán canh tác tự phát, thiếu quy hoạch vẫn phổ biến; trong khi việc áp dụng kỹ thuật tiên tiến còn hạn chế, dẫn đến chất lượng nguyên liệu chưa đồng đều. Cùng với đó, hạ tầng logistics và chuỗi cung ứng chưa đáp ứng yêu cầu phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn, làm tăng chi phí vận chuyển và giảm sức cạnh tranh. Việc thiếu hụt bản đồ phân vùng và dữ liệu về trữ lượng cũng khiến doanh nghiệp còn dè dặt trong các quyết định đầu tư dài hạn tại Đồng bằng sông Cửu Long. Trong khi đó, các thị trường quốc tế ngày càng đặt ra các yêu cầu  khắt khe hơn về truy xuất nguồn gốc, chứng chỉ bền vững như FSC, hay các quy định chống mất rừng như EUDR, đòi hỏi vùng nguyên liệu phải được tổ chức minh bạch, đạt  chuẩn  ngay từ khâu sản xuất ban đầu.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, nhấn mạnh “Những thách thức này đòi hỏi chúng ta phải thay đổi cách tiếp cận phát triển theo hướng làm việc cùng với thiên nhiên, thay vì chống lại thiên nhiên. Thông qua Chương trình Hỗ trợ Phát triển tích hợp Thiên nhiên, với sự hỗ trợ hào phóng từ Vương quốc Anh, UNDP đang phối hợp cùng các đối tác để xây dựng cơ sở khoa học và các giải pháp thực tiễn nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi kinh tế theo hướng tích cực với thiên nhiên.”

Trong bối cảnh đó,  phát triển nông nghiệp thích ứng gắn với chuỗi giá trị xanh dựa trên hệ sinh thái bản địa đang trở thành một hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị kinh tế, đồng thời tăng cường khả năng chống chịu và thích ứng với biến đổi khí hậu. Hội thảo này được tổ chức như một không gian kết nối khối nhà nước, khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương để thảo luận về điều kiện nền trong phát triển chuỗi giá trị xanh này.

Tại hội thảo, các chuyên gia đã giới thiệu bản đồ phân vùng sinh thái và các kết quả nghiên cứu khoa học liên quan đến phân bố và tiềm năng phát triển của các loài cây lấy gỗ và sợi tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.  

Bà Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Giám đốc quản lý Quỹ MCF cho biết “Đây được kỳ vọng là cơ sở khoa học giúp chính quyền địa phương và các doanh nghiệp xác định các vùng nguyên liệu tiềm năng để phát triển các chuỗi giá trị hàng hóa liên quan, đồng thời hỗ trợ các địa phương tích hợp dữ liệu vào quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội và sử dụng đất.”

Bên cạnh các phiên thảo luận chính sách và kỹ thuật, chương trình còn có khu vực trình diễn chuỗi giá trị xanh, giới thiệu các sản phẩm từ nguyên liệu bản địa và các mô hình sản xuất, chế biến,  thương mại hóa .  

Chuyển đổi xanh ở Đồng bằng sông Cửu Long sẽ khó tạo ra tác động ở quy mô lớn nếu thiếu vai trò dẫn dắt của khu vực tư nhân. Nếu chính sách công tạo ra định hướng và hành lang thể chế, thì doanh nghiệp là đòn bẩy quan trọng giúp chuyển các tiềm năng sinh thái thành thị trường, đầu tư, công nghệ, tiêu chuẩn và đầu ra ổn định cho người dân. Ngược lại, doanh nghiệp cũng chỉ có thể tham gia mạnh mẽ hơn khi có đủ dữ liệu về vùng nguyên liệu, hạ tầng hỗ trợ phù hợp, cơ chế liên kết rõ ràng và sự đồng hành của chính quyền địa phương, viện nghiên cứu và các tổ chức phát triển.

PGS. TS. Ngô Thị Thanh Trúc, Đại học Cần Thơ nhấn mạnh: “Về dài hạn, phát triển chuỗi giá trị xanh không chỉ dừng lại ở việc tạo thêm sinh kế, mà còn là quá trình tái cơ cấu kinh tế vùng theo hướng thích ứng với điều kiện sinh thái, giảm phụ thuộc vào các mô hình kém hiệu quả và gia tăng giá trị tại chỗ.”

Nếu được đầu tư và xây dựng bài bản, các chuỗi giá trị dựa trên cây bản địa có thể đồng thời tạo thu nhập cho cộng đồng, phục hồi cảnh quan, tăng khả năng chống chịu và thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm áp lực lên tài nguyên và mở ra cơ hội tham gia vào các thị trường xanh.  

Đây cũng là cách để hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng kinh tế gắn với chuyển đổi xanh, thích ứng khí hậu và bảo tồn hệ sinh thái thành các giải pháp cụ thể, khả thi ở cấp địa phương.

Thông tin liên hệ dành cho báo chí:

Phan Hương Giang    
Phụ trách báo chí và truyền thông, Biến đổi khí hậu, Năng lượng và môi trường   
Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (UNDP)  
Email: phan.huong.giang@undp.org  
Mob: 0948466688

Lý Văn Lợi 
Điều phối dự án 
Quỹ Bảo tồn Mekong (Mekong Conservancy Foundation) 
Email: lvloi@ctu.edu.vn