LocationsBugungi kunda hayotimizning deyarli barcha jabhalari raqamlashtirilgan. Shu bilan birga, kibertahdidlar ham jadal sur'atlarda ortib bormoqda.
Internetda bosilgan har bir tugma mas'uliyatni anglatadi
26-June, 2026
Foto: BMT Ko‘ngillilari (UN Volunteers)
O‘zbekistonda 2021-yildan buyon kiberjinoyatlar soni 12 baravardan ko‘proqqa oshib, 4 865 tadan 62 440 tagacha yetdi. Bu raqamlar ortida internet makonida harakatlanayotgan, biroq xavflarni qanday aniqlash, shaxsiy ma'lumotlarini qanday himoya qilish yoki raqamli tahdidlarga qanday munosabat bildirishni har doim ham bilmaydigan haqiqiy insonlar turibdi.
Mazkur muammolarga yechim topishga ko‘maklashish maqsadida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi (UNDP)ning O‘zbekistondagi vakolatxonasi tomonidan BMTning Giyohvand moddalar va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi (UNODC)ning Afg‘oniston, Markaziy Osiyo, Eron va Pokiston bo‘yicha mintaqaviy vakolatxonasi hamda BMT Ko‘ngillilari (UN Volunteers) ko‘magida "Cyber Safety" loyihasi amalga oshirildi.
Loyiha doirasida o‘tkazilgan xabardorlik sessiyalari va jamoatchilik bilan ishlash tadbirlari orqali ko‘ngillilar O‘zbekistonning turli hududlaridagi aholiga raqamli xavflarni yaxshiroq anglash, internetdagi huquqlarini bilish va o‘zlarini himoya qilish bo‘yicha bilim berishdi. Avvalgi maqolamizda BMT Ko‘ngillisi Umidjon Xo‘jabekovning tajribasi hamda xavfsiz raqamli makonni targ‘ib etishdagi hissasi haqida so‘z yuritgan edik. Bu gal yana to‘rt nafar BMT Ko‘ngillisi o‘z faoliyati davomida ularning mehnati odamlar hayotiga qanday ta'sir ko‘rsatganini yodga oladi.
Lazzatoy Shukurilloyeva universitet talabasi bo‘lib, uning qiziqishlari "Cyber Safety" loyihasining maqsadlari bilan chambarchas bog‘liq. U texnologiya va ta'lim uyg‘unligi jamiyatda ijobiy o‘zgarishlar yaratishiga ishonib, tashabbusga qo‘shildi.
Xabardorlik tadbirlari davomida Lazzatoy yoshlar orasida internetdan mas'uliyat bilan foydalanish va kibermadaniyatni rivojlantirishga hissa qo‘shdi.
"Men ularga o‘z shaxsini himoya qilish uchun texnologiyadan oqilona foydalanishni tavsiya qildim. Internetdagi har bir bosilgan tugma ortida mas'uliyat bor", — deydi u.
Lazzatoyning aytishicha, tadbir ishtirokchilarining ko‘pchiligi keyinchalik o‘rgangan bilimlarini oila a'zolari bilan ham bo‘lishib, ularga maxfiylik sozlamalari va internet xavfsizligi haqida tushuntirishgan. Bu esa loyiha ta'siri dastlabki auditoriyadan ancha kengroq yoyilganini ko‘rsatdi.
Foto: BMT Ko‘ngillilari (UN Volunteers)
"Xabardorlik — bitta seminar ortidan millionlab insonlargacha yetib borishi mumkin bo‘lgan uchqundir."
O‘zbekiston Milliy universitetining Biznes huquqi yo‘nalishi talabasi Javoxir Alokulov bugungi dunyoda raqamli xavfsizlik har bir inson egallashi zarur bo‘lgan muhim ko‘nikma ekaniga ishonadi.
"Cyber Safety" loyihasida ishtirok etgan boshqa BMT Ko‘ngillilari singari u ham aholi bilan uchrashuvlar o‘tkazib, internetdagi xavflarni sodda va tushunarli tarzda izohladi. Uning uchun eng esda qolarli lahzalardan biri tadbir ishtirokchilari kibertahdidlar haqida ma'lumot olgach, internetdagi odatlarini o‘zgartirganlarini aytishgan payt bo‘ldi.
"Bosishdan oldin o‘ylang, ma'lumotlaringizni himoya qiling va raqamli makondagi harakatlaringiz uchun mas'uliyatni his eting."
Ko‘ngillilik faoliyati unga muloqot ko‘nikmalarini mustahkamlash va jamoada samarali ishlash qobiliyatini rivojlantirish imkonini berdi. Javoxirning ta'kidlashicha, u ilgari ham jamiyatdagi muammolarga befarq bo‘lmagan, biroq "Cyber Safety" loyihasi uning o‘z hamjamiyati oldidagi mas'uliyat hissini yanada kuchaytirgan.
Toshkent davlat yuridik universiteti talabasi Sabrina Shamuratova loyiha safiga qo‘shilganida internetdagi tahdidlar tobora ortib borayotgan sharoitda odamlarga yordam berish istagi allaqachon shakllangan edi. U jamoasi bilan birgalikda o‘quv materiallarini tayyorlashda ishtirok etdi va ko‘plab hamkasblari singari turli auditoriyalar orasida internetdan xavfsiz foydalanish madaniyatini targ‘ib qildi.
Sabrina uchun ushbu tajribaning eng qadrli jihatlaridan biri bilim insonlarning kundalik xatti-harakatlariga ta'sir ko‘rsatishi va ularning kelajagini himoya qilishga xizmat qilishini o‘z ko‘zi bilan ko‘rish bo‘ldi.
O‘zbekiston davlat jahon tillari universitetining Xalqaro munosabatlar yo‘nalishi talabasi Lazizbek Xamdam uchun "Cyber Safety" loyihasi nazariy bilimlarni amaliy faoliyat bilan uyg‘unlashtirish imkoniyatiga aylandi.
"Odamlarning internetda o‘zlarini qanday himoya qilishni o‘rganishga chin dildan qiziqish bildirganini ko‘rish meni juda ta'sirlantirdi," — deydi Lazizbek.
Har bir ko‘ngillining hikoyasi o‘ziga xos bo‘lsa-da, aynan shunday tajribalar ko‘plab yoshlarning o‘z salohiyatini kashf etishiga, bilimlarini boshqalar bilan bo‘lishishiga va o‘z jamoalarini qo‘llab-quvvatlashiga xizmat qilmoqda.
"Cyber Safety" loyihasi institutlar tajribasi bilan odamlarning kundalik hayoti o‘rtasida o‘ziga xos ko‘prik vazifasini bajardi. Muloqotlar, xabardorlik tadbirlari va oddiy ko‘mak orqali BMT Ko‘ngillilari barcha uchun yanada xavfsiz va xabardor raqamli muhitni shakllantirishga o‘z hissalarini qo‘shmoqda.
