Page content

BMGÖM Türkmenistanda

INKLÝUZIW LUKMANÇYLYK HYZMATLARYNY ALYP BILMEK MÜMKINÇILIGI

Maksatnamanyň syny

BMGÖM SPID, inçekesel we gyzzyrma bilen göreşmek üçin Global gaznanyň (GG) Türkmenistandaky esasy hyzmatdaşy bolup çykyş edýär. Inçekesel bilen göreşmegiň milli wezipeleriniň amala aşyrylmagy üçin has netijeli hyzmatlaryň berilmegi maksady bilen Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen netijeli işjeň gatnaşyklary ýola goýduk. BMGÖM BSG-niň ýerli edarasy, Türkmenistanyň Milli Gyzyl Ýarymaý jemgyýeti, şeýle-de “Inçekeseli duruzmak” Hyzmatdaşlygy ýaly inçekesel bilen göreşmek boýunça global başlangyçlar bilen hem hyzmatdaşlyk edýär.

Global gaznanyň Türkmenistandaky Inçekesel grantynyň 2010-njy ýylda işe goýberilen pursatyndan başlap ýurtda BMGÖM goldamagy bilen inçekeçesele garşy göreşmekde möhüm sepgitlere ýetildi. Şowly hyzmatdaşlygyň we durnukly ösüş ulgamynda yetilen sepgitleriň netijesinde Hökümet BMGÖM-ň üsti bilen inçekesele garşy göreşmek maksatnamasyna pul goýbermesini ep-esli derejede artyrdy

BMGÖM Türkmenistanda

Giňişleýin maglumat

INÇEKESELE ÖZ WAGTYNDA ANYKLAMAK WE BEJERMEK ARKALY GÖZEGÇILIK ETMEK

Inçekesel saglyga uly howp bolup, dünýädäki ýokanç kesellerden ölümiň esasy sebäbidir. Täze ýokanç keselleriň öňüni almak we inçekeseliň öz wagtynda we takyk anyklanmagyny üpjün etmek, 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Durnukly ösüş gün tertibinde kesgitlenişi ýaly, epidemiýanyň 2030-njy ýyla çenli soňlanmagy üçin iňňän möhüm ähmiýeti bar. Soňky 20 ýylda Gündogar Ýewropada we Merkezi Aziýada dermana durnukly inçekeseliň (DD-Inçekesel) ýaýramagynyň artandygyna gözegçilik edildi. Inçekeseliň bu ştammyny esasy antibiotikler bilen bejerip bolmaýar. Ony “Ikinji hataryň” dermanlary bilen bejermek gerek.

Ony häzirki zaman enjamlaryny ulanýan ýöriteleşdirilen inçekesel barlaghanalaryndaky berk gözegçilikde saklanýan gurşawda taýýarlykly hünärmenler tarapyndan dermana duýgurlygynyň barlagyny (DDB) geçirmek arkaly irki tapgyrlarynda kesgitlemek zerur. Türkmenistanda inçekesel grantynyň işe başlan pursatyndan bäri BMGÖM Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine tutuş ýurt boýunça inçekesel barlaghanalaryny düýpli abatlamak we hemmetaraplaýyn döwrebaplaşdyrmak üçin goldaw berdi. Netijede, KDD-inkeçeli molekulýar derejede (Xpert tehnologiýasy) çalt kesgitlemegä ukyply 6 sany barlaghana bar, bu bolsa KDD-inçekeseliniň ir bejerilip başlanmagyny üpjün etdi.

Global gaznanyň granty Türkmenistanda inçekesele garşy göreşmek üçin 23,8 million ABŞnyň dollary möçberinde maýa goýdy. Ýokanç kesellere garşy göreşmek boýunça milli tagallalaryň goldanmagynyň dowam etdirilmegi üçin, 2019–2020-nji ýyllarda BMGÖM-e hökümetden 11,5 million ABŞ-nyň dollary möçberindäki bilelikdäki maliýeleşdiriş gelip gowuşdy. Global gazna tarapyndan maliýeleşdirilýän taslamanyň netijesinde 2016-2019-njy ýyllar aralygynda 2550-den gowrak näsagda multi dermanlara çydamly inçekesel anyklandy we 2020-nji ýylda ýene 750 näsagda anyklanmagyna garaşylýar. Bu grant inçekesel boýunça 236 lukmanyň we hünärmenleriň mümkinçiliklerini artdyrmaga kömek etdi, şeýle hem Türkmenistanyň Milli Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetiniň ýerli jemgyýetçilik birleşigine saglygy goraýyş ugrundaky grantlary dolandyrmakda mümkinçilikleriniň giňemegini üpjün etdi. Innowasion barlaghana synaglarynyň we enjamlarynyň - GenExpert – ulanylmagy 2016- 2019-njy ýyllarda inçekeseli ýüze çykarmak üçin 35,000-den gowrak synag geçirmäge mümkinçilik berdi.

MILLI SALGYLANMA BARLAGHANASY HALKARA DEREJEDE YKRAR EDILDI

2010-njy ýyldan bäri Türkmenistanyň Milli salgylanma barlaghanasy daşarky hil barlagyndan üstünlikli geçdi. Laboratoriýa inçekeseliniň mikobakteriýasynyň 500-den gowrak ştammyny iberdi, bu bolsa inçekeseli ýüze çykarmak boýunça ýokary hilli synag etmek netijesinde 2300-den gowrak näsagyň keselini anyklamaga we bejermäge mümkinçilik berdi. Inçekesele garşy milli barlaghanasynyň netijeli işi lukmanlara takyk dermanlary saýlamaga, ýokary hilli bejergini bermäge we inçekesele garşy netijeli göreşmäge mümkinçilik berýär. Türkmenistanyň milli salgylanma laboratoriýasy her ýyl hil şahadatnamalaryny alýar.

AÝALLARYŇ HABARLYLYGYNY ÝOKARLANDYRMAK INÇEKESELI IR ANYKLAMAGA KÖMEK EDÝÄR

Türkmenistanyň hökümeti jemgyýetçilik saglygy goraýyşy ileri tutýar we inçekeseli ýok etmeklige aýratyn üns berýär. Döwrebap anyklaýyş we bejeriş usullarynyň kömegi bilen, inçekeseliň (keselleýiş we ölüm) görkezijileri soňky 10 ýylda ep-esli azaldy. Şeýle-de bolsa, gazanylan netijeleriň durnuklylygyny üpjün etmek üçin adamlar keseliň irki alamatlaryndan habarly bolup, lukmançylyk kömegini almaga ýüz tutmagy üçin döwlet bilimini öz içine alýan öňüni alyş çärelerini geçirmek möhümdir, sebäbi bu ýagdaýda keseli irki döwürde anyklamak we bejermek mümkin. 2018-nji ýylda Türkmenistanyň Milli Gyzyl Ýarymaý jemgyýeti, Türkmenistanyň Zenanlar guramasy we Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi inçekesel we beýleki ýokanç keseller barada ilatyň habarlylygyny ýokarlandyrmak, aýallara aýratyn üns berilýän maglumat beriş sessiýalarynyň kömegi bilen sagdyn durmuş ýörelgesini we abadançylygy ösdürmek boýunça bilelikdäki iş meýilnamasyna gol çekdiler. Sapaklar öz saglygy we maşgalalarynyň abadançylygy barada has köp bilmek isleýän erkekler üçin hem açyk. “Inçekesel meselesini diňe tutuş jemgyýetiň işjeň gatnaşmagy bilen çözüp boljakdygy barada umumy ylalaşyk bar. Türkmenistanyň Zenanlar guramasy bilen bilelikde biz tutuş ýurt boýunça dokma we egriji senagatda işleýän 3 345 zenany öz içine alýan 21 sessiýa geçirdik,” - diýip Milli Gyzyl Ýarymaý jemgyýetiniň wekili belleýär.

Bu maglumat sessiýalary lukmançylyk işgärlerine inçekesel we onuň alamatlary barada adamlar bilen söhbetdeş bolmaga we çalt maslahat berýän, gozgalan meseleleri ýazga geçirýän we mümkin boldugyça gyssagly çäreleri görüp, potensial hassalary lukmanlara ýüz tutmaga mümkinçilik berýän inçekesel boýunça hünärmenlere tiz barylmagyny üpjün edýär. Maglumat sessiýalarynyň netijesinde 2019-njy ýylyň ortalaryndan başlap, 114 adam umumy saglyk ýagdaýy barada hünärmeniň maslahatyny almaga ugradyldy, 60 adam bolsa inçekesel üçin barlaghana synaglaryna iberildi.

INÇEKESELE GARŞY GÖREŞMEK ÜÇIN RAÝAT JEMGYÝETINIŇ WE JEMGYÝETÇILIK

2013-nji ýyldan bäri BMGÖM we Türkmenistanyň Milli Gyzyl Ýarymaý jemgyýeti (TMGÝJ) köp dermana durnuklylykly we inçekeselli näsaglara doly bejergini tamamlamaga goldaw berýär. Goldaw, bellenilen bejergini berjaý edýändiklerini tassyklamak üçin, öýe baryp görmegi we hassalar bilen telefon arkaly maslahatlaşmagy öz içine alýar. Şepagat uýalary hem hassalaryň bejergini berjaý etmäge päsgel berýän haýsydyr bir kynçylyklary çekýändigini ýa-da däldigini anyklaýarlar, bu ýagdaýda TMGÝJ çözgüt tapmaga kömek edýär. 2011-nji ýyldan başlap, TMGÝJ grantlary ýerine ýetirmek boýunça BMGÖM-iň hyzmatdaş bolup çykyş etmek bilen, maliýeleşdiriş, satyn alyş, maksatnamalary durmuşa geçiriş, gözegçilik we baha beriş ulgamlary üçin institusional mümkinçilikleri döretdi. TMGÝJ “Näsaglar mekdebini” açdy, köp dermanlara çydamly inçekeselli hassalar we olaryň ýakyn adamlary inçekeseli bejermek barada pikir alyşyp, garyndaşlaryna we dostlaryna emosional goldaw berip bilýärler. TMGÝJ-niň “Näsaglar mekdebi” Türkmenistan boýunça 132 sapak geçirdi we ýylda 400 töweregi hassany garyndaşlary we dostlary bilen goldady.