Сонунгүл Жылтырова кесиптештери менен кооперативди түзүп жатканда, анын кыялы дыйкандарды органикалык дыйканчылык жана дары өсүмдүктөрдү өстүрүү идеясынын тегерегине бириктирүү эле. Бүгүн бул кыял ишке ашты. Долбоордун алкагында 120дан ашык дыйкан окуудан өтүп, химиялык жер семирткичтерден баш тартып, валериана, жалбыз, коңгурообаш жана башка өсүмдүктөрдү өстүрүүнүн жаңы ыкмаларын өздөштүрүштү.

«Дары чөптөрдү өстүрүү — бул биздин элдин ден соолугуна жана биологиялык ар түрдүүлүктү сактоого кошкон салымыбыз. Валериана жана башка өсүмдүктөр адамдардын ден соолугун чыңдоого жардам берип, ошол эле учурда айыл үй-бүлөлөрүнө киреше табууга мүмкүнчүлүк түзөт. Мен үчүн органикалык дыйканчылык — бул жерге жана адамдарга кам көрүү. Биз биздин аймак ден соолукка пайдалуу жана жаратылышты сактаган экологиялык таза продукциясы менен таанымал болушун каалайбыз», — деп баса белгилейт Сонунгүл.

Көптөгөн аялдар үчүн кооперативге катышуу каржылык көз карандысыздыкка биринчи кадам болду. Ново-Вознесеновка айылынын 25 жаштагы, үч баланын энеси, фермер Сырга ою менен бөлүшөт: «Дары чөптөрдү өстүрүү жана кайра иштетүүнүн аркасында менин кирешем 20%га өстү. Эми мен тапкан акчамды кантип колдонууну өзүм чече алам. Бул менин үй-бүлөдөгү ролумду өзгөртүп, келечекке болгон ишенимимди арттырды».

Жаштар да долбоорго жигердүү катышты. Тыныстанов атындагы колледждин 19 жаштагы бүтүрүүчүсү Мухаммед Амин пикирин айтты: «Мурда мен айыл чарбасында келечекти көрбөчүмүн. Бирок органикалык дыйканчылык боюнча тренингдерге катышуу менин көз карашымды өзгөрттү: биз заманбап ыкмаларды үйрөнүп, биогумус жана өсүмдүктөрдү коргоонун биологиялык каражаттарын колдонобуз. Түшүмдүүлүк жогору, чыгашалар азыраак».

Долбоор жакшы натыйжаларды берди. 12 гектар жерде химиялык жер семирткичтерди колдонбостон валериана өстүрүлдү — бул кыртышка бир тонна азот жер семирткичтеринин жана бир нече килограмм пестициддердин түшүшүн алдын алды. Аялдар жана жаштар жаңы жумуш орундарына ээ болуп, айыл үй-бүлөлөрүнүн кирешеси 20%га өстү.

Кооперативде өсүмдүктөрдү кайра иштетүү үчүн заманбап жабдуулар орнотулду: эфир майлары үчүн дистилляторлор, чайды ферменттөө жана буроо машиналары,  муздаткычтар жана вакуумдук таңгактоо түзүлүштөрү. Анын аркасында бир тоннадан ашык чийки зат кайра иштетилип, эки миңден ашык таңгак дары чөптөр даярдалды. Ал эми эфир майларын өндүрүүнүн башталышы фермерлердин кирешесин 40%га чейин көбөйтүүнү убада кылууда.

Бул жетишкендиктер — башталышы гана. Узак мөөнөттүү келечекте долбоор жаңы горизонтторду ачат:

• Экономикалык: кирешенин туруктуу өсүшү, жаңы жумуш орундары, экспорттук рынокторго чыгуу.

• Социалдык: жашоо деңгээлинин жогорулашы, кызматташтыктын бекемделиши, ишкердик көндүмдөрүнүн өнүгүшү.

• Экологиялык: биологиялык ар түрдүүлүктү сактоо, кыртыштын абалын жакшыртуу жана булганууну азайтуу.

• Саламаттыкты сактоо: экологиялык таза продукциянын жеткиликтүүлүгү жана калктын ден соолугун чыңдоо үчүн дары чөптөрдү колдонуу.

Бүгүнкү күндө кооператив Германиянын, Өзбекстандын, Россиянын жана Монголиянын эл аралык компаниялары менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүдө, ошондой эле Алматыдагы «Органик Экспо 2025» көргөзмөсүндө өз продукциясын көрсөттү. Бул «Кыргызстанда жасалган» брендин эл аралык деңгээлде илгерилетүүгө карата маанилүү кадам.

«Ысык-Көл Органика» кооперативинин тарыхы далилдейт: дары жана жыпар жыттуу өсүмдүктөр — бул жаратылыштын байлыгы гана эмес, ошондой эле ден соолукту, маданий мурасты жана туруктуу жашоо каражаттарын сактоонун ачкычы.

БУУнун ГЭФтин Чакан Гранттар Программасы (ЧГП) жергиликтүү коомдордун дүйнөлүк экологиялык көйгөйлөрдү чечүүсүнө жана адамдардын жашоо-шартын жакшыртууга багытталган демилгелерин колдойт. Байлыктардын ар түрдүүлүгү, климат, жер жана токой башкаруу, суу ресурстары жана химиялык заттар боюнча долбоорлорду каржылоодо, ЧГП жергиликтүү аракеттердин дүйнөлүк таасирге ээ экенин көрсөтүп келет.