LocationsЖыл сайын миллиондогон туристтер келген Ысык-Көлдө чакан туристтик жана кол өнөрчүлүк ишканалары мурда бир эле кардарлар үчүн өз ара атаандашып келишкен. Кийин алар бири-бирине велосипеддерин, кардарларын жана кол өнөрчү аялдарды бөлүшө башташты. Финляндия Өкмөтү каржылаган БУУӨПтүн «Соодага көмөк» долбоорунун колдоосу менен өз алдынча иштеген ишканалар туристтик операторлор, кол өнөрчүлөр, чекене сатуучулар жана кызмат көрсөтүүчүлөр бири-бири үчүн кошумча нарк жараткан бирдиктүү тармакка бириге баштады. Бүгүн конок Караколдон велосипед алып, аны Ысык-Көлдүн түштүк жээгинде калтыра алат, ал эми ошол жердеги текчеде турган сувенирлерди көлдүн жээгиндеги айылдардын биринде жашаган аялдар жасаган болушу мүмкүн.
Ысык-Көлдө кызматташтык жашыл туризмдин нарк чынжырын түзүүдө
2026-ж., 23-September
«Таберик» кол өнөрчү аялдар тобу, Көк-Жайык, Кыргызстан
БУУӨП Кыргызстан
КАРАКОЛ
Агрегаторго айланган дүкөн
Караколдун көчөлөрүнүн биринде жайгашкан EthnoMir POINT сыртынан сувенир дүкөнүндөй көрүнөт. Бирок анын ээси аны башкача сүрөттөйт.
Альбина Алимова, «Этномир» сувенир дүкөнү, Каракол, Кыргызстан
БУУӨП Кыргызстан
«Биз Кыргызстандын Ысык-Көл облусундагы “Этномир” түйүнүбүз. Бул дүкөн ишибиздин багыттарынын бири гана, бирок ал абдан чыгармачыл жана мен үчүн өзгөчө сүйүктүү, анткени биз менен 47ден ашык уста жана кол өнөрчү аял иштейт», - дейт Альбина Алимова.
Жыл сайын миллиондогон туристтер келген Ысык-Көлдө чакан туристтик жана кол өнөрчүлүк ишканалары мурда бир эле кардарлар үчүн өз ара атаандашып келишкен. Кийин алар бири-бирине велосипеддерин, кардарларын жана кол өнөрчү аялдарды бөлүшө башташты. Финляндия Өкмөтү каржылаган БУУӨПтүн «Соодага көмөк» долбоорунун колдоосу менен өз алдынча иштеген ишканалар туристтик операторлор, кол өнөрчүлөр, чекене сатуучулар жана кызмат көрсөтүүчүлөр бири-бири үчүн кошумча нарк жараткан бирдиктүү тармакка бириге баштады. Бүгүн конок Караколдон велосипед алып, аны Ысык-Көлдүн түштүк жээгинде калтыра алат, ал эми ошол жердеги текчеде турган сувенирлерди көлдүн жээгиндеги айылдардын биринде жашаган аялдар жасаган болушу мүмкүн.
Альбинанын дүкөнү азыркы форматына келгенге чейин бир нече этаптан өттү.
«Бул жөн гана жакшы буюмдарды алып, сатып турган дүкөн болчу. Бирок мындай иш туруктуу болгон жок, анткени айрым топтор же жеткирүүчүлөр ишин токтотуп калышчу, же сапат талапка жооп берчү эмес».
Альбина иштөө ыкмасын өзгөрттү. Ал кол өнөрчү аялдар жасаган нерселерди жөн эле сатып алуунун ордуна, алгач көйгөйдүн өзүнөн баштады.
«БУУӨПтүн долбоорлорунун биринин алкагында биз бардык кол өнөрчү аялдар менен изилдөө жүргүздүк. Суроолорду берип, алар туш болгон көйгөйлөрдү терең талдадык». Мунун баарын бириктиргенде чечим айкын болду. «Аларга продукциясын сатуу үчүн канал керек, ал эми мага дүкөнүм үчүн сапаттуу, жакшы жана туруктуу түрдө чыгарылган продукция керек».
Көйгөйлөрдүн бири чийки зат экени аныкталды.
«Бул чоң көйгөйлөрдүн бири... анткени материал табыш үчүн борбор шаар Бишкекке барууга туура келчү. Анын үстүнө сапаты да талапка жооп берчү эмес».
Көп өтпөй дүкөн кыргызстандык кийиз өндүрүүчү Tumar компаниясы менен келишим түзүп, материалды дүкөндө сата баштады. Эми айылдардагы кол өнөрчү аялдар кийиз сатып алуу үчүн Бишкекке барбастан, аны Караколдон эле ала алышат. «Продукция арзаныраак, бирок сапаттуураак болуп калды». Бул механизм туруктуу ишкердик байланышка айланды: жергиликтүү өндүрүүчү ишенимдүү рынокко ээ болсо, кол өнөрчү аялдар үйүнө жакын жерден сапаттуу чийки зат сатып алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушту.
Мастер-класстар үчүн түзүлгөн мейкиндик сувенирлерден тышкары нарк чынжырына дагы бир байланыш кошту, ал эми сатуунун көлөмү 9 147 АКШ долларынан (800 000 сом) 48 000 АКШ долларына (4,235 млн сом) чейин өстү. Келүүчүлөрдүн саны 84 пайызга көбөйдү.
Андан кийин Google'дагы сын-пикирлер аркылуу кардарларды тартуу, онлайн сатууну колдоо жана ар кандай кол өнөрчүлөрдүн ишин көрсөтүү үчүн санариптик платформа түзүлдү. «Биз адамдар ар бир буюмдун артында аял, уста, кол өнөрчү турганын көрүшүн абдан каалайбыз».
Альбина өзүнүн ролу эмнеде экенин жана эмнеде эмес экенин так түшүндүрөт.
«Менин дүкөнүм тууралуу адамдар көп учурда: “Жергиликтүү тургундарды колдогонуңуз абдан сонун экен”, - дешет. Бирок алар иштешет жана иши үчүн акча алышат. Бул колдоо эмес. Бул чыныгы бизнес. Ал эми менин социалдык таасирим - аларга көндүмдөрдү жана билим берүү».
EthnoMir кеңири тармактын бир бөлүгү болуп саналат. Анын продукциясы жана мастер-класстары көлдүн айланасындагы жайгаштыруу кызматтарын көрсөткөн ишканалар жана туристтик жайлар менен байланышып, чынжырдын бир бөлүгүндө түзүлгөн нарктын башка жерлерде киреше жана жаңы тажрыйба жаратуусуна шарт түзөт.
Альбина «Соодага көмөк» долбооруна өзү бенефициар боло электе тренер жана эксперт катары катышкан. «Мен туризм тармагында 15 жылдан ашык иштедим, ага чейин конок үйүм болгон, ошондуктан системаны ичинен билем. Туризм тармагына келип, чындап өнүгүүнү каалаган чакан бизнес үчүн машыктыруучу же ментор болуп иштейм». Бенефициар, өнөктөш жана ментордун ортосундагы айырма барган сайын азайып баратат: долбоор аркылуу тажрыйба топтогон ишкерлер эми башка ишканалардын өнүгүүсүнө жардам берип жатышат.
«СКАЗКА/ЖОМОК» КАНЬОНУ
Бир бөлмө жана эки керебет
Royal Gate
Көлдүн аркы тарабында Асель Дилдебаева Royal Gate'ти башкарат. Бирок ал башында мындай иш менен алектенүүнү пландаган эмес.
Асель Дилдебаева, «Сказка» каньону, Royal Gate, Кыргызстан
БУУӨП Кыргызстан
Ал Бишкекте бизнести башкаруу адистиги боюнча билим алып, андан кийин Дубайдагы меймандостук тармагындагы компаниялардын биринде иштеген. Ишке киргенине эки ай болгондо ички аудит кызматына көтөрүлгөн. Анан ага кайненеси телефон чалды.
«Борбор Азия маданиятында ата-энелер көбүнчө балдарынын бирин өздөрү карыганда жанында калып, кам көрүү үчүн тандашат. Менин жолдошум ошол бала болчу. Ошентип, үй-бүлөлүк чарбага кам көрүү үчүн Дубайдан кайтып келдим. Бул менин жашоомдогу абдан чоң бурулуш болду».
Бул 2018-жыл эле, ошондо алар жакынкы айылдарда сүт азыктарын сата башташкан.
«Ал кезде бул жерде инфраструктура жок болчу. Баары айылдардан жана чакан шаарлардан көчүп кетип жатышкан. Негизинен карыялар гана калышкан».
Андан кийин ал бир нерсени байкаган. Жакын жердеги «Сказка» каньону көлдүн эң көп зыярат кылынган жерлеринин бири, «Ысык-Көлгө келген адамдардын дээрлик 80 пайызы ал жакка барууну каалайт», бирок коноктой турган жер жок болчу.
«Мен болгону бир бөлмө жана эки керебеттен баштагам, ошондо алгачкы конокторубузду, ал кезде негизинен бэкпэкерлерди кабыл ала баштадык».
Бир бөлмө төрт бөлмөлүү конок үйүнө айланды. Андан кийин боз үй лагери ачылды.
«Өкмөттүн Туризмди өнүктүрүү фондунун каржылык колдоосу менен 10 боз үйдөн баштадык».
Бүгүн бул жерде 40 боз үй, эки ресторан, аткана жана сувенир дүкөнү бар, анда EthnoMir продукциясы да сатылат. Жыл сайын бул жер 6 000ге жакын конокту кабыл алат. Бирок өсүү өзүнүн көйгөйүн жаратты: Royal Gate чындыгында эмне экенин эч ким так түшүндүрө албай калган.
«Биз концепциябызды так аныктай алган жокпуз. Ошондуктан долбоордун эксперттеринен, анын ичинде Альбинадан, адамдар биздин ким экенибизди дароо түшүнө тургандай өзүбүздү кантип позициялай аларыбызды аныктоого жардам берүүнү сурандым. Биргеликте Royal Gate'тин кыргыз көчмөн маданиятына багытталган маданий комплекс катары концепциясын иштеп чыктык».
«Долбоордун колдоосу менен бардык кызматтарыбызды бирдиктүү көз караштын алкагында бириктире алдык». Бул көз караш Royal Gate'ти кеңири туристтик тармактын бир бөлүгү катары да позициялады. Жайгаштыруу, тамак-аш, маданий тажрыйбалар жана жергиликтүү продукциялар өзүнчө бизнес катары эмес, бири-бири менен байланышкан кызматтар катары карала баштады.
ВЕЛОСИПЕД ТҮЙҮНҮ
Бул эки ишкана Ысык-Көлдүн эки башка тарабында жайгашкан. Бирок иш жүзүндө алар бир бүтүн система катары иштешет.
«Биз велосипед тармагын түзүү үчүн өнөктөштүк түздүк. Анын алкагында турист велосипедди эки жайдын каалаганынан ижарага алып, ортодогу каалаган пунктка, анын ичинде “Сказка” каньонуна да калтыра алат».
Караколдогу тренинг учурунда бир нече ишкер биргелешип иштеп, жергиликтүү көйгөйлөрдү чечүүгө, саякатчыларды колдоого жардам бере турган жана ошол эле учурда жашоого жөндөмдүү бизнес-модель боло ала турган жаңы туристтик продукт түзө аларын түшүндүк, деп түшүндүрөт Асель.
Бул атаандаштыкка эмес, кызматташтыкка негизделген бизнес-модель.
«Ооба, биз жергиликтүү ишкерлербиз. Чакан бизнес үчүн жашап кетүү абдан кыйын, анткени туризм рыногу өскөн сайын Кыргызстанга ири компаниялар келе баштайт. Менимче, ийгиликке жетүүнүн бир жолу - чакан бизнестерди, сапаттуу кызмат көрсөткөн жана биргелешип иштеген ишканаларды бириктирүү», - дейт Альбина.
«Бул жерде жумушсуздуктун деңгээли жогору. Атаандаштыкка жөндөмдүү жана туруктуу бойдон калуу үчүн бири-бирибизди колдоп, чогуу иштөөнү чечтик», - дейт Асель.
КЕЛЕЧЕК САРЫ-КӨЛ
Жети аял жана бир бренд
Көлдүн чыгыш жээгиндеги Түптө «Келечек Сары-Көл» Tengri Wool аталышы алдында кол өнөрчүлөрдү бириктирип, жүндөн сувенирлерди жасап жана келгендер үчүн мастер-класстарды өткөрөт.
Алар көп жылдан бери биргелешип продукция жасап келишкен.
«“Соодага көмөк” тармагына кошулганга чейин көптөгөн башка долбоорлорго катышканбыз, бирок кол өнөрчүлүк жөнүндө жетиштүү билбегенибизди түшүндүк», - дейт жетекчи Соонун Борончиева.
Соонун Борончиева (оң жакта), «Келечек Сары-Көл», Tengri Wool, Кыргызстан
БУУӨП Кыргызстан
Соонун Альбина менен «Соодага көмөк» демилгесинин кызматкерлери биринчи жолу келген учурду эстейт. Ал топ жасаган буюмдардын баарын алдына жайып көрсөткөн.
«Азыр ошол учурда көрсөткөн буюмдарымдын сапатын эстесем абдан уялам».
«Баары туш келди жасалчу, эч кандай система жок эле: мунун бирөөсү, тигинин бирөөсү».
Алар колуна тийген материалдардын баарын колдонуп, кийим-кече, сумка, тапочка жасашчу. Кирешенин болсо бир гана булагы болгон.
«Ал кезде кардарларыбыз жок болчу, акча табуунун бирден-бир жолу социалдык көргөзмөлөргө жана жарманкелерге барып, ошол жерде сатуу эле».
Андан кийинки кадам кадимки окутуу курсу болгон жок. Баары диагностикадан башталды.
«Кыргызстандагы көптөгөн кол өнөрчү аялдардын негизги көйгөйү - алар баарын аз-аздан жасай беришет», - дейт Альбина. «Дүкөндүн ээси катары мага сапат жана туруктуулук керек. Алар ошондой эле бааны кантип коюуну, чыгымдарды кантип эсептеп, калькуляциялоону билишчү эмес».
Эксперттер топтун ар бир мүчөсү менен өзүнчө отуруп, алар буга чейин жасап келген буюмдарын текшерип, андан кийин өндүрүштү кайрадан түзүүгө киришти. «Эми аларда стандарттар бар, атайын жүн бар жана өндүрүш калдыгы нөлгө жеткирилген».
Кыял Борончиева тренингге мурда эч качан өзүнө берип көрбөгөн суроо менен барган.
«БУУӨПтүн тренингинин максаттарынын бири туристтер эмнени кааларын түшүнүү болчу. Туристтер кандай оюнчуктарды сатып алууну жактырышат, алар кандай материалдан жасалат. Сувенир деген эмне? Анткени мурда үйдө жөн гана бир нерсе жасап: “Бир нерсе жасап, сатып коём”, - деген түшүнүк болчу».
Кыял Борончиева, «Келечек Сары-Көл», Tengri Wool, Кыргызстан
UNDP Kyrgyzstan
Жооп кандай болду? Баары сатып алуучуга жараша.
«Мисалы, европалык туристтер буюм кайсы материалдан жасалганына жана анын табигый түстөрүнө кызыкса, азиялык туристтер ачык түстөргө кызыгышат».
Ал сатып алуучулардын жүрүм-турумун өз көзү менен көрүү үчүн Өзбекстандагы эл аралык көргөзмөгө барган.
«Мен үчүн бул чыныгы бурулуш болду. Баары таптакыр башка деңгээлде экен».
Бизнести туура жолго коюу үчүн бир нече кадам керек болду.
Биринчиден, продукциянын түрлөрүн үч нерсеге чейин кыскартышты: эшек менен койдун фигуралары жана паннолор. Андан кийин жүндүн өзүнө көңүл бурулду. Мурда жүндү Оштогу базардан сатып алып, кол менен тазалашса, эми Альбина түзгөн жеткирүү чынжырын пайдаланышат. Бул чынжыр азыр айылга чейин жетет.
Андан кийин топ өз аталышына ээ болду.
«Келечек Сары-Көл», Tengri Wool, Кыргызстан
БУУӨП Кыргызстан
«Долбоордун негизги жыйынтыктарынын бири жаңы бренддин түзүлүшү болду. Жеке консультациялардын жүрүшүндө Tengri Wool аталышын, өзүнүн логотибин жана визуалдык стилин иштеп чыгып, продукцияны кесипкөйлүк деңгээлде көрсөтө баштадык», - дейт Альбина.
Азыр алардын буйрутмалары үзгүлтүксүз түшүп турат. Мурда нөлгө барабар болгон жылдык кирешеси долбоордун колдоосу менен болжол менен 11 400 АКШ долларына жетти. Алар продукцияларын туристтик агенттиктерге, айылдагы сувенир дүкөнүнө, туристтик маалымат борборуна жана, албетте, EthnoMir'ге сатышат.
«Бул биздин эң чоң кардарыбыз, анткени азыр алардын эки дүкөнү бар жана аларга туруктуу көлөмдө продукция керек».
Мастер-класстар да брендди жаратууга негиз болгон ошол эле талдоонун натыйжасында пайда болду.
«Туризм тармагындагы 15 жылдык тажрыйбама таянып, келген коноктор эмнени издеп жатканын талдап, кол өнөрчүлүк боюнча мастер-класстар жергиликтүү усталар үчүн маанилүү мүмкүнчүлүк боло аларын түшүндүм. Топторду туристтер үчүн кызыктуу мастер-класстарды иштеп чыгууга жана өткөрүүгө үйрөтө баштадым. Долбоордун аягында кол өнөрчүлөрдүн топтору мастер-класстардын программаларын, бааларын жана сүрөттөмөлөрүн иштеп чыгып, конокторду кесипкөй деңгээлде кабыл алуу үчүн зарыл болгон көндүмдөргө ээ болушту», - дейт Альбина.
Мунун натыйжасында топ бир эмес, эки киреше булагына ээ болду: сувенирлердин өзүн сатуу жана коноктор аларды өз колу менен жасай турган мастер-класстар. Сатуу каналдары кеңейди. Мындан тышкары, аялдар жана майыптыгы бар адамдар үчүн жумуш орундары түзүлдү, ал эми бул жерде эки топ үчүн тең жумуш табуу оңой эмес.
Бир түзүмдүк көйгөй кала берди: туризм сезондук мүнөзгө ээ, ал эми сезон бир күнү аяктайт. Чечим ошол эле көндүмдөрдү башка кардарлар үчүн пайдаланууда болду.
«Жергиликтүү ресурстарды мейманканалар, ресторандар жана коомдук тамактануу жайлары үчүн интерьер дизайнын жасоодо колдоно баштадык. Ошентип, бизнести жыл бою колдой алабыз».
ТАБЕРИК
Кийиз менен түнөк бир жерде
«Таберик» - бул тармактагы дагы бир жергиликтүү бизнес: салттуу кийиз менен иштеген жана туристтер үчүн мастер-класстарды өткөргөн тогуз кол өнөрчү аял. Окутуулар, консультациялар жана гранттык колдоо алардын өндүрүшүн бекемдеп, топту кол өнөрчүлүк менен туризмдин кеңири тармагына байланыштырды. Бул байланыштын бир бөлүгү - Майрамбек Өмүрканов башкарган «Таберик» боз үй жана коттедж лагери. Конок үчүн мунун практикалык жыйынтыгы жөнөкөй: сиз боз үйдө түнөйсүз, ал эми эртең менен жасаганды үйрөнгөн кийизди сизден бир нече кадам аралыкта иштеген аялдар даярдашат.
Бул долбоор түзүүгө умтулган моделдин чакан масштабдагы мисалы: жайгаштыруу кызматтары жергиликтүү тажрыйбаларга суроо-талап жаратат, жергиликтүү тажрыйбалар кол өнөрчү аялдарга киреше алып келет, ал эми экөө биригип туристтик жайдын жагымдуулугун арттырат.
Окутуулар, эксперттик консультациялар жана гранттык колдоо кызмат көрсөтүүнүн сапатын жакшыртып, лагердин инфраструктурасын модернизациялоого жана күн энергиясын өндүрүү кубаттуулугун эки эсеге көбөйтүүгө мүмкүндүк берди. Укмуштуу туризмдин жалпы нарк чынжырында боз үй лагерлерине орнотулган жабдуулар долбоордун колдоосу менен ишке киргизилген климаттын өзгөрүшүнө туруктуу 11 чечимдин катарына кирди. Бул электр тармагына туташуу мүмкүнчүлүгү чектелүү, ал эми кадимки альтернатива катары дизелдик генератор колдонулган аймак үчүн өзгөчө маанилүү. Көрсөтүлгөн кызматтардын көлөмү үч жарым эсеге өстү. Келүүчүлөрдүн саны 260тан 1 000ге чейин көбөйдү.
КӨК-ЖАЙЫК
Менторлук
Көк-Жайыктагы боз үй лагери, Кыргызстан
БУУӨП Кыргызстан
Туруктуу нарк чынжырларын түзүүгө багытталган долбоордун ыкмасынын негизги бөлүктөрүнүн бири менторлук болду. Азыр бул тажрыйба Ысык-Көлдүн айланасында жана андан тышкары жерлерде да жайылууда. Долбоор аркылуу тажрыйба топтогон ишканалар башка ишкерлерге сапатын жакшыртууга, кардарларга жетүүгө жана өнүгүүгө жардам берип жатышат.
«Көп жылдар бою кол өнөрчүлөрдү колдоонун ар кандай ыкмаларын сынап көрдүм, бирок алардын көбү узак мөөнөттүү натыйжа берген жок. Натыйжалуу болгон модель үзгүлтүксүз үйрөнүүгө, жалпы жоопкерчиликке жана рынокко ишенимдүү жетүүгө негизделген модель болду. Мен жөн гана каржылык колдоо көрсөтүүнүн ордуна адамдарга көндүмдөрүн өнүктүрүүгө, сапатын жакшыртууга жана кардарлар менен байланыш түзүүгө жардам берүүгө басым жасайм».
Өзгөртүү эң кыйын болгон нерсе техникалык көндүмдөр эмес эле.
«Көптөгөн аялдар кол өнөрчүлүктү бизнес катары эмес, хобби катары көрүшчү. Менторлук жана чыныгы кардарлардын буйрутмалары аркылуу алар туруктуу киреше табуу үчүн сапаттын, жоопкерчиликтин жана мөөнөттөрдү сактоонун маанилүүлүгүн түшүнүштү».
Билим бир тараптуу гана берилбейт. Кыял Ош облусунун Алай жана Чоң-Алай райондоруна тажрыйба алмашуу сапары менен барып, ал жактагы топтор менен ыкмаларды гана эмес, буйрутмаларды да бөлүшкөн.
«Анан кайра келип, бул жактагыларга үйрөтөм».
Программанын алкагында беш облуста негизинен аялдардан турган 64 «ментор - менти» жубу биргелешип иштешти. Катышкан ишканалардын сатуусу 63 пайызга өстү.
ТҮЙҮН ЖАНА НАРК ЧЫНЖЫРЫ
Бул жеке окуялар жана алар түзгөн тармак мындан да чоң тармактын бир бөлүгү. Долбоордун алкагында көрсөтүлгөн колдоо ишканаларды рыноктор, жеткирүүчүлөр, туристтик операторлор, билим жана бири-бири менен байланыштырууга багытталып, жергиликтүү туризм экономикасында нарктын айланып турушуна шарт түздү.
Укмуштуу жана туруктуу туризмдин нарк чынжырынын алкагында Ысык-Көл, Жалал-Абад жана Ош облустарындагы 42 микро, чакан жана орто ишкана азыр бул чынжырдын бир бөлүгү болуп калды. Чынжырда 117 жумуш орду бар, алардын жарымы аялдарга, жарымы эркектерге туура келет. Отуз эки экологиялык маршрут аныкталып, алардын 23ү жаңы маалымат такталары жана жол көрсөткүч белгилери менен толук иштелип чыкты.
Кол өнөрчүлүк тармагында 34 ишкана жана уста чынжырга кошулуп, 52 жумуш ордун түздү, алардын дээрлик бардыгын аялдар жетектейт жана аялдар ээлейт. Алар сегиз продукция каталогун иштеп чыгышты, өндүрүштү калдыксыз ыкмалардын негизинде кайра уюштурушту, товарларын eBay, Etsy жана Amazon платформаларына жайгаштырышты жана ондон ашык туристтик оператор, ошондой эле беш чекене соода түйүнү менен байланыш түзүштү. Электрондук коммерция боюнча инкубациялык программага катышкан 64 адамдын баары аялдар болгон.
«Этномир» сувенир дүкөнү, Кыргызстан
БУУӨП Кыргызстан
Асель нарк чынжыры деген эмне экенин абдан түшүнүктүү түшүндүрөт:
«Ар бир этапта наркты жогорулатуу. Эгер чийки балды сатсаң, анын баасы бир болот. Аны банкага салып, бренд түзсөң, баасы башка болот. Аны кооз дүкөнгө койсоң, үчүнчү баа пайда болот».
Бизнес менен жүргүзүлгөн иштер улуттук деңгээлдеги колдоо менен толукталды. БУУӨП Улуттук туруктуу туризм стратегиясын иштеп чыгууну колдоп, инклюзивдүү жана туруктуу туризм сектору үчүн саясаттык негизди бекемдөөгө жана Улуттук өнүктүрүү программасын ишке ашырууга салым кошту.
Туруктуулуктун эң күчтүү белгиси долбоордун колдоосу аяктагандан кийин эмне болуп жатканынан көрүнөт: ишканалар бири-биринен товар сатып алууну, бири-бирине кардар жөнөтүүнү, өнөктөштөрүнүн продукцияларын жана тажрыйбаларын сунуштоону, ошондой эле жаңы ишкерлерге билимин өткөрүп берүүнү улантышууда. Жеке ишканаларга көрсөтүлгөн колдоо катары башталган иш эми жергиликтүү туризм экономикасынын иштөө ыкмасына айланып баратат.
БУУӨПтүн бул долбоору Финляндия Өкмөтү тарабынан колдоого алынат. Өнөктөштөрдүн катарына Экономика жана коммерция министрлиги, Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлиги, Кыргыз экспортту илгерилетүү жана өнүктүрүү борбору, Министрлер Кабинетине караштуу Туризмди өнүктүрүү боюнча мамлекеттик агенттик, Мамлекеттик бажы кызматы, стандартташтыруу органдары жана аймактык бизнес-ассоциациялар кирет.
2018-жылдан бери Финляндия Кыргызстандагы БУУӨПтүн соода мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө, аялдардын экономикалык мүмкүнчүлүктөрүн жогорулатууга жана сот адилеттигине жеткиликтүүлүккө багытталган ишине 7 миллион АКШ долларынан ашык каражат бөлдү. Бул ошол өнөктөштүктүн натыйжасында жаралган көптөгөн окуялардын бири.
Жакында БУУӨП Финляндия Өкмөтү каржылаган «Борбор Азиядагы соодага көмөк көрсөтүү» аймактык демилгесин аяктады. Он жылдан ашык убакыт аралыгында демилге Кыргызстанда, Тажикстанда жана Өзбекстанда ишке ашырылып, глобалдык рынокторду жана сооданы өзгөртүп жаткан жашыл жана санариптик өзгөрүүлөргө ыңгайлаша алган, кыйла диверсификацияланган, инклюзивдүү жана келечекке даяр экономикаларды өнүктүрүүгө багытталды. Ал жумуш орундарын түзүүгө багытталган туруктуу нарк чынжырларын өнүктүрүү үчүн бизнестин жана мекемелердин мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтип, ишканалардын өндүрүмдүүлүгүн жана атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн бекемдеди.
Долбоор ТӨМ 5ке (Гендердик теңчилик), ТӨМ 8ге (Татыктуу эмгек жана экономикалык өсүш) жана ТӨМ 17ге (Максаттар үчүн өнөктөштүк) жетишүүгө салым кошту.
