Акыркы жылдары Кыргызстан диагноз коюу жана дарылоо кызматтарына жеткиликтүүлүктү кеңейтүүдө, бейтаптардын дарылоо натыйжаларын жакшыртууда жана саламаттык сактоо тутумуна болгон ишенимди бекемдөөдө туруктуу прогрессти көрсөтүп келет. 2025-жылы БУУӨП бул оң динамиканы колдоону улантып, улуттук артыкчылыктарга, ТӨМ 3кө жана «Дени сак адам — гүлдөгөн өлкө» программасына ылайык, инклюзивдүү, туруктуу жана адамга багытталган саламаттык сактоо системасын өнүктүрүүгө салым кошту.

Саламаттык сактоо министрлиги, кургак учук боюнча улуттук программа жана жарандык коом уюмдары менен тыгыз өнөктөштүктө БУУӨП кадрлар жетишсиздигинен тартып, аялуу топтордун кызматтарга жеткиликтүүлүгүнүн чектелишине чейинки системалык тоскоолдуктарды жоюуга басым жасады, ошол эле учурда маанилүү медициналык кызматтардын үзгүлтүксүз көрсөтүлүшүн камсыз кылды.

Негизги көйгөйлөрдүн бири — медициналык кадрлардын жетишсиздиги, айрыкча баштапкы медициналык-санитардык жардам деңгээлинде. Бул маселени чечүү үчүн БУУӨП коомдук деңгээлде иш алып барган бейөкмөт уюмдарды кургак учуктун алдын алуу, активдүү аныктоо жана бейтаптарды дарылоо учурунда коштоо кызматтарын көрсөтүүдө колдоду. 2025-жылы 16 000ден ашык адам (кооптуу топтор жана байланышта болгондор) текшерилип, 4 500 шектүү учур аныкталып, 95 активдүү кургак учук учуру тастыкталып, 188 башка өпкө оорулары диагноз коюлду. Бул жыйынтыктар салттуу медициналык кызматтар жетпеген калк топторуна жетүүдө коомго негизделген кызматтардын маанилүүлүгүн көрсөтөт.

Дарылоого туруктуулукту камсыз кылуу дагы маанилүү багыт болуп калды. 1 900дөн ашык кургак учук менен ооруган бейтаптар үзгүлтүксүз коштоо жана колдоо алышты, анын ичинде ай сайын берилүүчү стимулдаштыруучу төлөмдөр дарылоонун үзгүлтүккө учураш тобокелдигин азайтты. Бул ыкма бейтаптардын жеке дарылоо жыйынтыктарын жакшыртып гана тим болбостон, инфекциянын жайылышын да азайтып, баштапкы медициналык кызматтарга болгон жүктү жеңилдетет.

Өмүрдү сактап калуучу дары-дармектерге жана диагностикалык каражаттарга үзгүлтүксүз жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу жетишилген прогресстин негизги фактору бойдон калууда. 14 жылдан ашык убакыттан бери БУУӨП Кыргызстанды кургак учукту дарылоодо колдонулуучу ДССУ тарабынан тастыкталган экинчи катардагы дары-дармектер, антиретровирустук терапия жана диагностикалык реагенттер менен туруктуу камсыз кылууга көмөк көрсөтүп келет. 2025-жылы бул колдоо улуттук саламаттык коопсуздугу үчүн өзгөчө маанилүү болду. Так пландаштыруу, сатып алуу жана запастарды башкаруу системаларынын аркасында дары-дармектердин жетишсиздиги алдын алынып, сапат жана коопсуздук стандарттары сакталууда.

«БУУӨП — бул ишенимдүү стратегиялык өнөктөш, ал өзгөчө кырдаалдарда ыкчам аракет кылып, туруктуу чечимдерди таба алат. Биз бул колдоону айрыкча 2024–2025-жылдары, өлкөдө респираторлор каттоодон өтпөгөн шартта жеткирүү маселеси биргелешкен аракеттер менен чечилгенде, өзгөчө сездик», — дейт Кара-Балта кургак учук ооруканасынын инфекциялык көзөмөл боюнча башкы медайымы Наталья Саликова.

Медициналык мекемелердин деңгээлинде инфекциялык көзөмөл жаатында олуттуу жакшыртуулар жетишилди. Кыргызстанда мурда жеткиликсиз болгон FFP3 класстагы респираторлордун жеткирилиши медицина кызматкерлеринин коопсуздугун жогорулатты. Ошондой эле абаны ультрафиолет менен тазалоочу лампалар жана жаңыланган жабдуулар клиникалык чөйрөнүн коопсуздугун жогорулатып, ооруканалар ичиндеги инфекциянын жайылышын азайтты.

Бул жетишкендиктер Глобалдык фонддун туруктуу каржылык колдоосунун аркасында мүмкүн болду, ал өмүрдү сактап калуучу кызматтардын үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылууда жана ВИЧ менен кургак учукка каршы улуттук системаны чыңдоодо негизги ролду ойноду.

БУУӨП лабораториялык системаларды модернизациялоону, жасалма интеллектке негизделген чечимдерди киргизүүнү жана саламаттык сактоо секторунун IT-инфраструктурасын баалоону колдоду. Бул чаралар маалыматка негизделген, интеграцияланган саламаттык сактоо системасын түзүүгө шарт түзүп, диагноз коюуну ылдамдатууга, учурларды башкарууну жакшыртууга, эпидкөзөмөлдү күчөтүүгө жана чечим кабыл алууну колдоого мүмкүндүк берет. Саламаттык сактоо системасын санариптештирүү аракеттери БУУнун «Саламаттык сактоодогу санариптик ажырымды жоюу» биргелешкен программасынын алкагында ишке ашырылууда. Бул программа 2024-жылдан тартып БУУнун Туруктуу координаторунун кеңсесинин жетекчилиги алдында ДССУ, БУУӨП, ЮНИСЕФ жана ЮНФПА тарабынан ишке ашырылып, ТӨМ фонду, Европа Биримдиги жана Испания менен Швецияны кошкондо 16 мамлекеттин өкмөттөрү тарабынан каржыланууда.

Бул улуттук прогресс 2026-жылдагы Кургак учукка каршы күрөшүүнүн дүйнөлүк күнүнүн «Ооба! Биз кургак учукту жоё алабыз!» деген темасы менен түздөн-түз шайкеш келет. Бул — аракетке чакырык жана үмүт билдирүүсү болуп, глобалдык кыйынчылыктарга карабастан эпидемияны токтотууга мүмкүн экенин көрсөтөт. Кыргызстан тажрыйбасы күчтүү мамлекеттик лидерлик, туруктуу инвестициялар, инновацияларды тез киргизүү жана натыйжалуу көп тармактуу кызматташтык болгон шартта кургак учукту жоюу жетишүүгө боло турган максат экенин далилдейт.

Жетишилген жыйынтыктарга таянып, БУУӨП Кыргызстанды кургак учук коомдук саламаттык үчүн коркунуч болбой калган келечекке жеткирүүдө колдоону улантат — системаларды бекемдөө, коомдордун мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү жана адамга багытталган мамилени сактоо аркылуу.