Xin chào Quý vị Đại biểu, các đồng nghiệp và các bạn,

Tôi rất hân hạnh được chào đón Quý vị đến với Lễ công bố Báo cáo Phát triển Con người Khu vực châu Á – Thái Bình Dương của UNDP.

Thời điểm này thực sự rất phù hợp.

Hội nghị Đổi mới Sáng tạo Mở năm nay đặt ra câu hỏi: chúng ta đổi mới như thế nào trong một kỷ nguyên được định hình bởi trí tuệ nhân tạo (AI) và phát triển bền vững.

Và hội nghị  là dịp để chúng ta suy nghĩ không chỉ về những gì công nghệ có thể làm — mà còn về những gì công nghệ nên làm.

Đầu năm nay, UNDP tại Việt Nam đã công bố Báo cáo Phát triển Con người Toàn cầu mang tên “Vấn đề của sự lựa chọn”.
Thông điệp rất rõ ràng:

Tác động của AI đối với phúc lợi của con người không phải là điều được định sẵn.
Đó là vấn đề của chính sách.
Của đạo đức.
Và của những lựa chọn tập thể được đưa ra bởi con người — không phải máy móc.

Hôm nay Báo cáo khu vực — “Sự Phân cực Lớn Tiếp theo” — đưa cuộc thảo luận này vào bối cảnh châu Á – Thái Bình Dương.

Báo cáo nêu bật những cơ hội phi thường mà AI mang lại.
Cũng như những rủi ro rất thật.
Và tại khu vực này, mức độ rủi ro còn có thể cao hơn.

Châu Á – Thái Bình Dương có cả những quốc gia có chỉ số HDI cao nhất và thấp nhất thế giới.
Đây là khu vực với tiềm năng to lớn — nhưng cũng tồn tại bất bình đẳng sâu sắc.
Một phần tư dân số vẫn chưa được kết nối Internet.
Điều này tự nó đã tạo ra một đường phân cách.

AI có thể thúc đẩy phát triển.
Nhưng AI cũng có thể làm trầm trọng thêm tính dễ bị tổn thương.
Những quốc gia sẵn sàng nắm bắt lợi ích có thể vươn lên mạnh mẽ.
Những quốc gia không đủ khả năng hấp thụ các đổi mới đột phá có thể tụt lại ngày càng xa.

Việt Nam hiểu rất rõ tính cấp bách của thời điểm này.
Quá trình chuyển đổi số nhanh chóng của đất nước — và tầm nhìn phát triển quốc gia đầy tham vọng — đưa AI vào trung tâm của các cuộc thảo luận về tương lai Việt Nam.

AI có thể trở thành động lực tăng trưởng lớn tiếp theo.
Ước tính cho thấy AI có thể giúp GDP tăng thêm tới 2% mỗi năm.
AI có thể hỗ trợ Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành nước thu nhập cao.

Tiềm năng này đã có thể nhìn thấy ở nhiều nơi:
Những công cụ giúp chẩn đoán bệnh trong các phòng khám.
Những nền tảng hỗ trợ cá nhân hóa việc học trong lớp học.
Những ứng dụng giúp nông dân phát hiện sâu bệnh — kể cả khi họ có kỹ năng số hạn chế.

Nhưng những công cụ đó cũng đi kèm rủi ro.

Các quốc gia có năng lực hạn chế trong quản lý các tác động của AI có thể đánh mất lợi thế cạnh tranh.
Những ngành dễ bị tự động hóa có thể mất việc nhanh hơn tốc độ tạo ra việc làm mới.
Và ngay ở cấp độ cá nhân, việc sử dụng AI để kết nối việc làm đang củng cố các khuôn mẫu giới — đẩy phụ nữ vào công việc có thu nhập thấp hơn và nam giới vào các vai trò kỹ thuật.

Chúng ta đang chứng kiến sự hình thành của một khoảng cách công bằng AI.
Và khoảng cách này không chỉ do một yếu tố gây ra.
Nó được thúc đẩy bởi con người, bởi các nền kinh tế, và bởi những hệ thống quản trị phát triển với tốc độ khác nhau.

Thứ nhất: Con người.
Khi các cộng đồng dễ bị tổn thương không hiện diện trong dữ liệu, họ cũng sẽ bị bỏ qua bởi AI.
Nếu các hệ thống đăng ký còn yếu, mô hình ứng phó thiên tai có thể cứu sống con người — nhưng thuật toán có thể bỏ sót những người chịu rủi ro nhiều nhất.
Nếu ngôn ngữ của họ không xuất hiện trong dữ liệu huấn luyện, cả cộng đồng sẽ bị loại trừ khỏi môi trường số.

Thứ hai: Nền kinh tế.
Các quốc gia có chỉ số HDI cao và hạ tầng số mạnh sẽ thu được lợi ích AI sớm hơn.
Các quốc gia có HDI thấp có thể không.
Trong từng quốc gia, lợi ích đến trước ở các thành phố, các các doanh nghiệp lớn và nhóm lao động có kỹ năng cao.
Khu vực nông thôn và doanh nghiệp nhỏ có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Thứ ba: Quản trị.
AI có thể biến đổi nền hành chính công.
Nhưng quy định yếu và năng lực hạn chế có thể làm trầm trọng thêm sai sót.
Các cơ quan có dữ liệu và kỹ năng mạnh sẽ tiến nhanh.
Những cơ quan khác có thể gặp khó khăn, không theo kịp.

Những khoảng cách này rất quan trọng.
Bởi chúng định hình tương lai phát triển con người.

Kính thưa Quý vị và các bạn,

Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ.
AI có thể làm gia tăng bất bình đẳng trước khi giúp thu hẹp chúng.
AI đang phát triển nhanh hơn bất kỳ công nghệ nào chúng ta từng biết.
Nhưng câu hỏi không phải là “nhanh đến mức nào?”.
Câu hỏi thực sự là:

AI phục vụ ai?
Và AI củng cố — hay làm xói mòn — nền tảng của phát triển con người?

Để AI trở thành động lực thúc đẩy công bằng, chúng ta cần các chính sách bao trùm.
Chúng ta cần các khoản đầu tư có trọng tâm.
Chúng ta cần quản trị AI có trách nhiệm.
Và chúng ta cần một hệ sinh thái số bao trùm phụ nữ, cộng đồng nông thôn và các nhóm dễ bị tổn thương.

Cuộc Cách mạng Công nghiệp đã từng tái định hình quyền lực và thịnh vượng toàn cầu.
Nó nâng một số khu vực lên — và để lại những khu vực khác phía sau.
Cuộc cách mạng AI có thể làm điều tương tự?
Điều đó không bắt buộc phải xảy ra.

AI phải mở rộng năng lực của con người — chứ không hạn chế chúng.
AI phải giải phóng tiềm năng — chứ không làm sâu thêm chia rẽ.
Đó là thông điệp của báo cáo này.
Và đó là lựa chọn đặt ra trước tất cả chúng ta.

Báo cáo đề xuất ba nguyên tắc cần định hướng tương lai:
Lấy con người làm trung tâm — bằng cách đặt đổi mới vào khuôn khổ phát triển con người.
Quản trị đổi mới một cách có trách nhiệm — với quy định rõ ràng, cách tiếp cận dựa trên rủi ro, và trách nhiệm giải trình mạnh mẽ.
Xây dựng các hệ thống sẵn sàng cho tương lai — có khả năng chống chịu, bền vững và cạnh tranh.

Thay mặt UNDP, tôi xin cảm ơn Quý vị đã tham dự để cùng suy ngẫm về một trong những câu hỏi quan trọng nhất của thời đại chúng ta:

Làm thế nào để đảm bảo sự trỗi dậy của AI không để ai bị bỏ lại phía sau — và không bỏ lỡ bất kỳ trí tuệ nào?

Hãy cùng biến thời khắc này thành ý nghĩa.
Hãy cùng đảm bảo rằng AI trở thành động lực của công bằng và tiến bộ — tại Việt Nam, tại châu Á – Thái Bình Dương, và xa hơn nữa.

Xin trân trọng cảm ơn.