LocationsUNDP va "Coca-Cola" jamg‘armasi o‘n yillik suv sohasidagi hamkorlikni Orolbo‘yi mintaqasidagi yangi mahallalargacha kengaytirdi.
UNDP va Coca-Cola jamg‘armasi Qoraqalpog‘istonda suvdan foydalanish bo‘yicha yangi tashabbusni ishga tushirdi
23-June, 2026
Sabirovalar oilasi, Xilol mahallasi - UNDP hamda Coca-Cola jamg‘armasi loyihasi amalga oshirilgandan to‘rt yil o‘tib, 3011 nafar aholining barchasiga ilk bor toza ichimlik suvi yetkazib berildi.
Foto: UNDP O‘zbekiston/Gulnur Kaypnazarova
Qoraqalpog‘istonda suvdan foydalanish oddiy infratuzilma muammosi emas. Bu mintaqaning eng chekka hududlarining geografik joylashuvi, iqlimi va o‘ziga xos sharoitlariga bog‘liq bo‘lib, tuman markazlaridan uzoqligi, yo‘llarning yo‘qligi va ehtiyojning chuqurligi rivojlanishni ayniqsa qiyinlashtiradi. Ushbu muammolarni hal qilish uchun birgalikdagi sa’y-harakatlar va ehtiyoj eng kuchli bo‘lgan joyda ishlashga tayyor bo‘lgan hamkorlar talab etiladi.
Qoraqalpog‘istonga tashrifi davomida Coca-Cola kompaniyasining Yevroosiyo va Yaqin Sharq mintaqasi bo‘yicha barqaror rivojlanish bo‘yicha katta direktori Begum Yontar Avji xonim Chimboy va Urganchdagi yakunlangan loyihalarga tashrif buyurib, o‘n yillik hamkorlik qanday natija berganini shaxsan ko‘rdi.
Chimboy tumanidagi Kosterek mahallasida aholi sakkiz yildan buyon toza, sho‘rsizlantirilgan suv ichib kelmoqda. 2022-yilgi BMT Taraqqiyot Dasturi (UNDP) - Coca-Cola jamg‘armasi loyihasi doirasida o‘rnatilgan teskari osmos tizimi belgilangan ishlab chiqarish hajmining to‘rtdan bir qismigacha yomonlashgan va sho‘rlik darajasi maqbul darajadan oshgan suv ishlab chiqargan uskunani almashtirdi. Bugungi kunda 1 ming 269 nafar aholi, jumladan, 784 nafar xotin-qiz suvni jo‘mrakdan olib, sanitariya talablariga javob beradigan suv bilan ta’minlanmoqda.
Urganch tumanidagi Xilol mahallasida to‘rt yil oldin aholining atigi 1,3 foizi toza ichimlik suvi bilan ta’minlangan, bu butun Xorazm viloyatida eng past ko‘rsatkichdir. 12 kilometr uzunlikdagi ichimlik suvi tarmog‘i barcha 3011 nafar aholiga, jumladan, 1425 nafar ayolga ilk bor oqar suv yetkazib berdi.
Hozircha ikkala tizim ham ishlayapti. Har ikki jamoa hamon toza suv ichadi. Tashrif davomida Orolbo‘yi mintaqasidagi suv inqirozi chegara bilmasligini e’tirof etgan holda O‘zbekiston va Qozog‘istonni qamrab olgan, Coca-Cola jamg‘armasi tomonidan moliyalashtiriladigan va UNDP tomonidan amalga oshiriladigan yangi mintaqaviy tashabbus - "O‘zbekistonning Orolbo‘yi hududlaridagi olis aholi punktlarining barqarorligini oshirish"ning navbatdagi bosqichi ishga tushirildi. O‘zbekistonda loyiha Qoraqalpog‘istonning eng chekka uchta mahallasiga - Kostruba, Qorabayli va Daukaraga yetib boradi.
Kostrubada 70-yillarda qazilgan artezian qudug‘i ustiga yangi suv stansiyasi quriladi va u 27 ta xonadonga kuniga 24 ming litr suv yetkazib beradi. Qorabayli dagi mavjud infratuzilmani qayta tiklash ishlari 101 ta xonadon va 719 nafar aholiga xizmat ko‘rsatadi. Daukarada reabilitatsiya qilingan tizimlar 597 ta xonadonni qamrab oladi, bu uchala hududda ham eng katta yagona benefitsiar guruh - 3263 kishini tashkil etadi.
“Bugun Kosterek va Xilolda ko‘rganlarimiz barqaror, maqsadli investitsiyalar ishlayotganining isbotidir. Ilgari toza suvdan ishonchli foydalanish imkoniyati bo‘lmagan mahallalar hozirda yillar davomida ishlayotgan va minglab odamlarga xizmat ko‘rsatishda davom etayotgan tizimlarga ega. Coca-Cola jamg‘armasining BMT Taraqqiyot dasturi bilan hamkorligi aynan shunga asoslanadi - bir martalik aralashuvlar emas, balki uzoq muddatli o‘zgarishlar. Biz bu majburiyatni Orolbo‘yi mintaqasi bo‘ylab, ham O‘zbekiston, ham Qozog‘iston bo‘ylab kengaytirishdan faxrlanamiz, chunki suv inqirozi chegaralarda to‘xtab qolmaydi.”
- Begum Yontar Avji xonim, Coca-Cola kompaniyasining Yevroosiyo va Yaqin Sharq mintaqasi barqaror rivojlanish bo‘limi katta direktori
Nima uchun Qoraqalpog‘istonga suv eng oxirida keladi va aslida suv nimalarni o‘zgartiradi?
Qoraqalpog‘iston Tojikistondan boshlanib, Afg‘oniston va Turkmaniston orqali oqib, O‘zbekistonning boshqa hududlaridan o‘tib, Qoraqalpog‘istonga eng oxirida yetib keladigan transchegaraviy suv yo‘lining oxirgi nuqtasi Amudaryoning eng oxirida joylashgan. Suv respublikaning qishloq aholisiga yetib borguncha, u yuqori oqimlarda to‘plangan minerallar, pestitsidlar va ifloslantiruvchi moddalarning yuqori darajasini olib keladi. Mutaxassislar tomonidan ko‘rib chiqilgan ekologik tadqiqotga ko‘ra, Qoraqalpog‘istonning 79 ta joyidan olingan namunalar suvning sho‘rligi xavfsiz chegaralardan ancha yuqori ekanligini va tekshirilgan suv namunalarining 100 foizida xlororganik pestitsidlar standart darajadan yuqori ekanligini ko‘rsatdi.
Toza suvning yo‘qligi nafaqat sog‘liqni saqlash, balki iqtisodiy va ijtimoiy inqirozdir. Suv to‘plash yuki ayollar va qizlar zimmasiga nomutanosib ravishda tushadi: suv olib kelishga sarflangan vaqt maktab, ish va jamoatchilik hayotidan olingan vaqtdir. Oilalar uy xo‘jaligi daromadlarini oldini olish mumkin bo‘lgan kasalliklarga sarflaydilar. Qishloq jamoalaridagi qizlar suv to‘plash va kasal qarindoshlarini parvarish qilish o‘rtasidagi eng katta xarajatlarga duch kelishadi, ta’lim ikkinchi darajali bo‘lib qoladi. Toza suv, bu kontekstda, ko‘plab rivojlanish maqsadlari orasida yagona maqsad emas. Bu boshqalarni amalga oshiradigan poydevordir.
“Toza suvdan foydalanish Qoraqalpog‘istonda biz intilayotgan barcha narsalar - sog‘liqni saqlash, ta’lim, iqtisodiy imkoniyatlar, gender tengligi uchun kirish nuqtasi hisoblanadi. Mahalla ishonchli suv bilan ta’minlanganda, faqat quvur o‘zgarmaydi. Ayollar qaytadigan, bolalar maktabda qoladigan, oilalar oldini olish mumkin bo‘lgan kasalliklarga pul sarflashni to‘xtatadigan vaqt. Bu loyiha va ushbu hamkorlik orqali biz eng muhim bo‘lgan joyda o‘zaro tushunishni ta’minlaymiz."
- deb ta’kidladi UNDPning O‘zbekistondagi doimiy vakilasi Akiko Fujii.
Orol dengizining qurishi avlodlar uchun atrof-muhitni o‘zgartirib yuborgan mintaqada toza suvdan ishonchli foydalanishni tiklash nafaqat inson taraqqiyoti, balki ekologik maqsad hamdir. 2011-yildan beri BMTTD va "Coca-Cola" jamg‘armasi umumiy ishonchga asoslangan hamkorlikni yo‘lga qo‘ydi: suv bilan bog‘liq eng katta muammolarga duch kelayotgan jamiyatlar maqsadli, barqaror investitsiyalarga loyiq va ularni birgalikda amalga oshirishning eng samarali usulidir. "Coca-Cola" kompaniyasining global suv strategiyasi jamoaviy harakatlarni markazga qo‘yadi va hech bir ishtirokchi suv muammolarini yakka o‘zi hal qila olmasligiga ishonch hosil qiladi. Coca-Cola jamg‘armasining moliyaviy majburiyatini BMT Taraqqiyot dasturining jamoatchilikni safarbar qilish metodologiyasi va uzoq muddatli amalga oshirish salohiyati bilan birlashtirgan holda, hamkorlik hech kimni e’tibordan chetda qoldirmasdan, eng chekka hududlargacha yetib boradi.
Bartrem, C., Kurbanov, M.I., Keller, B.D., Fiori, A., von Lindern, I., Khajiev, P.Z., Rustamov, D., Lee, J., Steiner, M., & Paluaniyazova, Z. (2025). Organochlorine Pesticides and Salinity in Karakalpakstan, Uzbekistan: Environmental Health Risks Associated with the Aral Sea Crisis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(11), 1751. https://doi.org/10.3390/ijerph22111751
