LocationsO‘zbekistonda bioxilmaxillik va muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni boshqarishni raqamlashtirish uchun ECODATA platformasi ishga tushirildi
28-July, 2026
TOSHKENT, O‘ZBEKISTON – 28-iyul – Butunjahon tabiatni muhofaza qilish kunida O‘zbekistonda bioxilmaxillik va muhofaza etiladigan tabiiy hududlar bo‘yicha Elektron geoinformatsion ma’lumotlar bazasi – ECODATA rasman ishga tushirildi. Platforma Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi tomonidan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi (UNDP) bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan va Global Ekologik Jamg‘arma (GEF) tomonidan moliyalashtirilayotgan “Orolbo‘yi suv-botqoq hududlari” loyihasining mahsulidir.
Taqdimot marosimi Green University huzuridagi Markaziy Osiyo atrof-muhit va ekologiya tadqiqotlari markazida bo‘lib o‘tdi. Tadbirda Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi, UNDP, Green University, ilmiy hamjamiyat, xalqaro tashkilotlar, rivojlanish bo‘yicha hamkorlar va ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etdi.
“ECODATA platformasining Butunjahon tabiatni muhofaza qilish kunida ishga tushirilishi ramziy ma’noga ega bo‘lib, atrof-muhitni muhofaza qilish nafaqat ekologik mas’uliyatni, balki zamonaviy vositalarni ham talab qilishini eslatadi”, – dedi O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Jusipbek Kazbekov. “Bugungi kunda raqamli texnologiyalar tabiiy jarayonlarni ancha aniqroq ko‘rish imkonini bermoqda... ECODATA ekologik ma’lumotlarni qaror qabul qiluvchilar, olimlar, mutaxassislar, xalqaro hamkorlar va jamiyat uchun amaliy vositaga aylantirishga qaratilgan. Tabiatni samarali muhofaza qilish ishonchli ma’lumotlardan boshlanadi”.
Tarqoq ekologik ma’lumotlarni yagona tizimga birlashtirish uchun ishlab chiqilgan ECODATA mamlakatning tabiiy merosini o‘rganish, monitoring qilish va saqlash uchun zamonaviy axborot poydevorini yaratadi. U “ma’lumotlar → tahlil → qaror” tamoyili asosida ishlaydi va oddiy ma’lumotlarni saqlashdan tashqariga chiqib, vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishlarni kuzatish, mintaqaviy ko‘rsatkichlarni taqqoslash hamda muayyan turlar va hududlarni monitoring qilish imkonini beradi.
Ilgari ekologik ma’lumotlar qog‘oz jurnallardan tortib alohida elektron jadvallargacha bo‘lgan turli formatlarda saqlanar edi, bu esa ma’lumotlarni taqqoslash va uzoq muddatli tahlil qilishni qiyinlashtirgan. ECODATA hayvonlar, o‘simliklar, muhofaza etiladigan hududlar, o‘rmonlar, suv havzalari va yaylovlar haqidagi ma’lumotlarni yagona raqamli makonda markazlashtiradi. Hozirgi kunda platforma 7 ta asosiy modul va 60 dan ortiq o‘zaro bog‘liq jadvallarni o‘z ichiga olib, O‘zbekistonning barcha 12 viloyati va Qoraqalpog‘iston Respublikasini qamrab oladi.
ECODATA’ning asosiy xususiyatlari orasida O‘zbekistonning hayvonot va o‘simlik dunyosi, jumladan, Qizil kitobga kiritilgan turlarning populyatsiyasi soni, tarqalishi va muhofaza maqomi kabi ma’lumotlarni boshqaradigan bioxilmaxillik bo‘yicha keng qamrovli ma’lumotlar bazasi mavjud. Shuningdek, u muhofaza etiladigan hududlarni boshqarishni optimallashtirish uchun davlat qo‘riqxonalari, milliy bog‘lar va buyurtmaxonalar bo‘yicha geografik, ekologik va iqtisodiy ma’lumotlarni birlashtiradi. Dala ishlarini qo‘llab-quvvatlash uchun mobil modul mutaxassislarga internet tarmog‘isiz GPS koordinatalari va fotosuratlar bilan ma’lumotlarni to‘plash imkonini beradi, aloqa tiklangandan so‘ng esa markaziy ma’lumotlar bazasi bilan sinxronlashtiriladi.
Bundan tashqari, platforma tadqiqotchilar va jamoatchilikka tabiatdagi kuzatuvlarini yuborish imkonini berish orqali akademik doiralarni jalb etishni rag‘batlantiradi. U ovchilik yoki baliq ovlash kabi faoliyatlar uchun ilmiy asoslangan limitlarni hisoblashga yordam beradigan resurslarni boshqarish kvota modulini o‘z ichiga oladi va pitomniklarni ro‘yxatdan o‘tkazish kabi ma’muriy jarayonlarni raqamlashtirish uchun my.gov.uz milliy portali bilan integratsiya qilingan.
“Ilmiy tashkilotlar o‘zlarining tadqiqot va monitoring natijalarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri tizimga yuklay oladilar, bu esa jamlanma ma’lumotlar arxivini yaratadi”, – deya qo‘shimcha qildi UNDPning O‘zbekistondagi Doimiy vakilasi Akiko Fujii. “Bu bir necha yillar davomida turlarning soni va tarqalishidagi o‘zgarishlarni tahlil qilish imkonini beradi... ECODATA, shuningdek, O‘zbekiston uchun tabiatni muhofaza qilish sohasidagi xalqaro majburiyatlarini bajarish uchun axborot bazasini yaratadi”.
Platformani kelgusida rivojlantirish rejalari mobil ilovani kengaytirish, GIS integratsiyasini yaxshilash, iqlim o‘zgarishi ta’sirini baholash uchun tahliliy vositalarni ishlab chiqish va xalqaro axborot tizimlari bilan integratsiyalashuvni o‘z ichiga oladi.
