Кыргызстан уран калдыктары менен ишин улантууда: жергиликтүү деңгээлдеги жаңы демилгелер

Мурдагы уран кендеринин жанындагы калктуу конуштарда экологиялык тобокелдиктерди азайтуу, өзгөчө кырдаалдарга даярдыкты жогорулатуу жана пилоттук коомчулуктардын социалдык-экономикалык потенциалын өнүктүрүүгө багытталган долбоордун үчүнчү этабы башталды. Бул иш-чаралар Кыргыз Республикасында БУУӨП тарабынан ЕККУ менен биргеликте Европа Биримдигинин каржылык колдоосу менен ишке ашырылып жаткан «Борбордук Азиядагы уран калдыктарын башкаруу маселелерине кызыкдар тараптарды тартуу» долбоорунун алкагында жүргүзүлүүдө.

2026-ж., 18-March
A women, workshop participant presents her findings

Долбоор Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлиги жана пилоттук коомчулуктардын жергиликтүү бийлик органдары, ошондой эле бейөкмөт уюмдар менен тыгыз кызматташуунун негизинде ишке ашырылууда. БУУӨП көп жылдар бою Кыргыз Республикасынын Өкмөтүн уран мурастары менен байланышкан маселелерди чечүүгө колдоо көрсөтүп келүүдө, анын ичинде экологиялык тобокелдиктерди азайтуу, өзгөчө кырдаалдарга даярдыкты жогорулатуу жана жергиликтүү коомчулуктар үчүн туруктуу киреше булактарын өнүктүрүү.

«Кыргыз Республикасы уран мурастары менен байланышкан тобокелдиктерди азайтуу жана калдыктар жайгашкан аймактарда экологиялык коопсуздукту бекемдөө жаатында туруктуу саясат жүргүзүүдө. Бул контекстте эл аралык уюмдар жана донорлор менен стратегиялык өнөктөштүк биз үчүн өзгөчө мааниге ээ. БУУӨП, ЕККУ жана Европалык Биримдиги менен биргеликте жүргүзүлгөн иш-чаралар инфраструктуралык жана экологиялык чечимдерди ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берет жана жергиликтүү коомчулуктардын туруктуу социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө шарт түзөт. Биз бул долбоорду Борбордук Азиянын аймактарында узак мөөнөттүү туруктуулукка, коопсуздукка жана өнүгүүгө кошкон маанилүү салым катары карайбыз», 

— деп белгиледи вице-министр Азамат Мамбетов.

Долбоордун үчүнчү этабы Борбордук Азиянын үч өлкөсүн камтыйт: Кыргызстан, Тажикстан жана Өзбекстан. Учурдагы этапта өзгөчө көңүл социалдык-экономикалык демилгелерди колдоого бурулууда, алар туруктуу өнүгүү жана жергиликтүү коомчулуктардын потенциалын жогорулатууга багытталган.

«Европа Биримдиги Борбордук Азияда туруктуу өнүгүү жана экологиялык коопсуздукту камсыз кылууга болгон берилгендигин улантууда. Уран калдыктарын калыбына келтирүү (рекультивация)  боюнча иш-чараларды колдоо биздин көңүлүбүздүн чөйрөсүндө болгону менен гана чектелбестен, жергиликтүү коомчулуктардын социалдык-экономикалык жактан өнүгүүсүнө да салым кошот. ЕРӨБ, БУУӨП жана ЕККУ менен кызматташтык таасирдүү аймактарда жана кошуналыктарында коопсуз жана келечектүү келечекти камсыздоого бекем негиз түзөт», 

— деп белгиледи Реми Дюфло, Европа Биримдигинин  Кыргыз Республикасындагы элчиси.

«Биздин максат — жергиликтүү коомчулуктарды туруктуу социалдык-экономикалык чечимдерди иштеп чыгууга колдоо көрсөтүү, алар экологиялык тобокелдиктерди азайтууга жана уран калдыктары жайгашкан аймактардын туруктуулугун бекемдөөгө көмөктөшөт»,

 — деп белгиледи Александра Соловьева, БУУӨПтүн туруктуу өкүлү.

Долбоордун алкагында пилоттук коомчулуктарда — Майлуу-Суу шаарында жана Кызыл-Жар менен Мин-Куш айылдарында — жергиликтүү бийлик, жарандык коом жана куткаруу кызматтары менен консультациялар өткөрүлүүдө. Катышуучулар жергиликтүү экономиканы өнүктүрүүгө жана коомчулуктардын туруктуулугун жогорулатууга багытталган демилгелерди биргеликте иштеп чыгышууда.

Европалык Биримдигинин каржылык колдоосу аркылуу долбоордун алкагында кичи гранттар программасы ишке киргизилди, ал демилгенин ушул этабында негизги курал болуп эсептелет. Потенциалдуу катышуучуларды даярдоо үчүн маалымдуулукту жогорулатууга багытталган жолугушуулар жана ишкерчилик көндүмдөрүн өнүктүрүү, долбоордук сунуштарды даярдоо боюнча семинарлар өткөрүлдү.

Демилглердин мүмкүн болгон багыттары туруктуу айыл чарба жана текстиль өндүрүшүнөн баштап энергия менен камсыздоо, негизги кызматтарга жеткиликтүүлүк жана туризмди өнүктүрүү маселелерин камтыйт. Айрым демилгелерди мурда чечим кабыл алуу процесстерине азыраак катышкан аялдар жана жаштар ишке ашырат деп күтүлүүдө.

Бул иш уран мурастары таасир эткен аймактарда экологиялык коопсуздукту жана туруктуу өнүгүүнү бекемдөө боюнча кеңири аракеттердин бир бөлүгү болуп саналат. Анын максаты — экономикалык өнүгүүнү социалдык катышуу жана экологиялык жоопкерчилик менен айкалыштырган туруктуу жана коопсуз коомчулуктарды түзүү. Узак мөөнөттө долбоор уран мурастары менен байланышкан тобокелдиктерди азайтып гана тим болбостон, жергиликтүү экономиканы өнүктүрүүгө дем берүүгө, калк менен бийлик арасындагы ишенимди бекемдөөгө жана жарандардын өз аймактарынын келечегин түзүүгө активдүү катышуусуна шарт түзүүгө багытталган.