Merkezi Aziýa dünýäde iň seýsmiki taýdan işjeň sebitleriň biridir, bu ýerde uly ýertitremeler serhetüsti täsirleri döredip biler - infrastrukturanyň weýran bolmagyndan we ilatyň göçürilmeginden başlap, bir ýurduň mümkinçiliginden artyk bolan ynsanperwerlik zerurlyklaryna çenli. Taryhy taýdan Gazagystan, Gyrgyzystan, Täjigistan, Türkmenistan we Özbegistan bu töwekgelçilikleri esasan biri birinden garaşsyz dolandyrdylar.

Bu meseläni çözmek üçin BMGÖM, Ýaponiýa Hökümetiniň goldawy bilen, 2026-njy ýylda "Merkezi Aziýada Sebitleýin betbagtçylyk töwekgelçiligini azaltmak ulgamyny güýçlendirmek" atly sebitleýin taslamany işe girizdi. Bu başlangyç bäş ýurduň hemmesini umumy bir esasda birleşdirýär: uly möçberli betbagtçylyklar milli serhetlerden çykýar we netijeli taýýarlyk we jogap bermek üçin sazlaşykly edaralar, bilelikdäki teswirnama we utgaşdyrylan operatiw mümkinçilikler talap edilýär. "Merkezi Aziýa plus Ýaponiýa dialogynyň" çäginde amala aşyrylýan taslama Ýaponiýanyň ýertitreme taýýarlyk babatdaky tejribesine we töwekgelçilikleri azaltmagyň täze çemeleşmelerine daýanýar. Ol BMGÖM-niň sebitde has howpsuz we has durnukly şäherleri we jemgyýetleri gurmaga gönükdirilen şäher durnuklylygy taslamalarynyň üstüni ýetirýär.

Maksatlar

• Betbagtçylyklara taýýarlyk, jogap bermek we dikeltmekde sebitleýin hyzmatdaşlygy we utgaşyklygy pugtalandyrmak.

• Tehniki goldaw, okuw we bilim alyşmak arkaly milli we ýerli betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini dolandyrmak ulgamlarynyň kuwwatyny ýokarlandyrmak.

• Zenanlar we maýyp adamlar ýaly ejiz toparlara aýratyn üns bermek bilen, jemgyýetiň ähli taraplaýyn taýýarlygyny, jemgyýetçilik habarlylygyny we irki duýduryş ulgamlaryny ösdürmek.

• Töwekgelçiligi gözegçilikde saklamak, irki duýduryş bermek we möhüm infrastrukturanyň durnuklylygyny ýokarlandyrmak üçin innowasion we tehnologiýa esasly çemeleşmeleri ornaşdyrmak.

Betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak üçin Sendaý çarçuwaly maksatnamasy, 2030-njy ýyl üçin durnukly ösüş üçin gün tertibi we howanyň üýtgemegi boýunça Pariž ylalaşygy ýaly global çarçuwaly resminamalar bilen utgaşdyrylan bu taslama, geljekki ýyllarda ömürleri, ýaşaýyş serişdelerini we uzak ýyllara durnukly ösüşi goramak maksady bilen, betbagtçylyklary öňünden görmek, taýýarlamak we olara jogap bermek boýunça sebitleýin başlangyjy aňladýar.