LocationsЖасыл көкжиек: ертеңгі экономиканы қалыптастыру жолындағы Қазақстанның климаттық бастамалары
2025 ж. 15 May
Грейг қызғалдағы
Париж келісімі мен климаттың өзгеруі және инвестиция арасында ортақ не бар?
Оның жауабы Қазақстанға жаңа экологиялық және экономикалық шынайы жағдайларға бейімделуге көмектесетін ҰДАС (ұлттық деңгейде айқындалатын салымдар) деп аталатын стратегиялық құжатта.
Еуропа мен Азияның тоғысында орналасқан, әлемдік мұхитқа шығу мүмкіндігі жоқ, дегенмен аумағы зор мемлекет Қазақстан екіжақты сын-қатерге тап болуда: экономикалық өсу қарқынын қалай сақтауға болады және бұл ретте зиянды шығарындыларды қалай азайтуға болады. Артып келе жатқан климаттық дағдарыс жағдайында халықаралық келісімдерге қатысу ел үшін бейресми шара ғана емес, ұлттық даму стратегиясының элементіне айналды.
2015 жылы елдер Париж келісімін қабылдады, оның мақсаты жаһандық жылынуды 1,5-2°C шегінде ұстау болып табылады. Келісімге қатысушы елдер климаттың өзгеруіне қарсы ұлттық жоспарларын – ұлттық деңгейде айқындалатын болжамды салымдарды (ҰДАБС/INDC) әзірлеуге және ұсынуға міндеттенді. Бұл құжаттар ұлттық іс-қимылдар мен халықаралық климаттық мақсаттар арасындағы байланысқа айналды.
«Болжамды» сөзі қолданылды, өйткені елдер Париж келісімі ратификацияланғанға дейін де ұсынылған климаттық іс-қимылдар туралы хабарлады. Алайда, елдер Париж келісіміне ресми түрде қосылып, осы климаттық іс-қимылдарды іске асыруды күткендіктен, «болжамды» сөзі алынып тасталды және ҰДАБС ұлттық деңгейде айқындалатын салымдарға (ҰДАС) айналды.
Қазақстан 2015 жылдың қыркүйегінде Париж келісімі ратификацияланғанға дейін де өзінің ҰДАБС-ын ұсынды. Осылайша, ел 1990 жылғы деңгеймен салыстырғанда 2030 жылға қарай парниктік газдар шығарындыларын 15-25 пайызға азайтудың жалпы экономикалық мақсатына жету үшін халықаралық міндеттемелерді қабылдауға өзінің бейілділігі мен дайындығын көрсетті.
Париж келісімі ратификацияланғаннан кейін әр елдің ҰДАБС ресми климаттық жоспарларға айналады және ел өзінің ұлттық деңгейде айқындалатын салымдарын (ҰДАС) әзірлеуге кіріседі. Әрбір ел өз мүмкіндіктерін, басымдықтары мен даму ерекшеліктерін ескере отырып ҰДАС-ты әзірлейді.
ҰДАС – бұл жай ғана бейресмилік емес, бұл ел өзінің климаттық басымдықтары мен
іс-қимылдарын анықтайтын құрал. Халықаралық деңгейде БҰҰДБ сапалы ҰДАС-ты дайындау үшін бес негізгі өлшемшартты қолдануды ұсынады: қоғамның қатысуы, өршіл, бірақ нақты мақсаттар, әлеуметтік әділеттілік, ашықтық және нақты іске асыру тетіктері.
2023 жылы Қазақстан климаттың өзгеруіне бейімделу, экономиканың негізгі климатқа тәуелді секторларын талдау, климат контекстіндегі туристік секторды дамыту, сондай-ақ климаттың өзгеру процестеріндегі гендерлік аспектінің рөлін қамтитын өзінің ҰДАС-ын жаңартты.
2024 жылы ел ҰДАС 3.0 – салалық инвестициялық жоспарларды, жол карталарын, техникалық талаптарды, әлеуетті арттыру бойынша ұсыныстарды және нақты әрі өлшенетін мақсаттарды қамтитын жаңа кезеңмен жұмыс істей бастады.
Осымен бірге, ҰДАС мақсаттарын орындау жолы – бұл өршіл әрекеттер ғана емес, сонымен қатар көптеген сын-қатерлерді еңсеру. Қазақстан жасыл қаржыландыруға шектеулі қолжетімділікке, технологиялық жаңару қажеттілігіне, энергетикалық қауіпсіздік үшін тәуекелдерге және көмір экономикасынан көшудің әлеуметтік салдарына тап болады. Сондықтан да, ҰДАС 3.0-ді әзірлеу кезінде БҰҰДБ талап ететін әділеттілік, шынайылық және кешенді қолдау қағидаттарын ескеру өте маңызды.
Бизнес үшін – бұл орнықты инвестицияларды қайда бағыттау керектігі туралы белгі. Өңірлер үшін – бұл бейімделу бойынша бағдар. Азаматтар үшін – бұл климаттық саясат тек қағаз жүзінде ғана жұмыс істемейтіндігіне кепілдік.
Бүгінгі таңда Қазақстан маңызды таңдау алдында тұр: климаттық тәуекелдерге бейімделу және орнықтылықты нығайту немесе дайындықсыз экономикалық және экологиялық зардаптарға тап болу. ҰДАС – бұл жай жоспар ғана емес, бұл орнықты болашақтың жол картасы. Бүгінгі климаттық шешімдер – ертеңгі күннің қауіпсіздігіне, денсаулығына және өркендеуіне салынған инвестициялар.
Қазақстан жүйелі тәсілдің арқасында өзінің климаттық орнықтылығын нығайтады және өз азаматтары үшін өсу, инвестициялар және орнықты болашақ үшін жағдай жасайды. Осы мақсаттарға қол жеткізу үшін Қазақстанға ресурстарды ішкі жұмылдыру ғана емес, сонымен қатар халықаралық қоғамдастық тарапынан – қаржылық, технологиялық және институционалдық белсенді қолдау қажет болады. ҰДАС ел қолдау қажет болатын нақты стратегиялық бағыттарды белгілейді, ал БҰҰДБ сияқты халықаралық даму ұйымдары үшін бұл құжат болашақ жобалар мен қолдау бағдарламаларын әзірлеуге бағыт-бағдар болады.
