Proje ne hakkında?

BIOFIN (Biyoçeşitlilik Finansmanı Girişimi), ülkelerin Ulusal Biyoçeşitlilik Finansman Planlarını hazırlamasına destek sağlamayı amaçlayan küresel bir girişimdir. Türkiye’nin UNDP Türkiye iş birliğiyle yürüttüğü projenin temel amacı, biyoçeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kullanımının sağlanması için ihtiyaç duyulan finansal kaynakların artırılması ve daha etkin kullanılmasını sağlamaktır. Proje kapsamında, Türkiye’nin ihtiyaç ve önceliklerine uygun, uygulanabilir ve somut finansal çözümler içeren bir plan hazırlanması hedeflenmektedir.

Mevcut durum nedir?

Türkiye’nin genetik çeşitliliği, özellikle bitki genetik kaynakları açısından olağanüstü küresel öneme sahiptir. Akdeniz ve Yakın Doğu gen merkezlerinin kesişiminde yer alan ülke, tarımsal uygarlığın beşiklerinden biridir. Ülke, 100’ün üzerinde türün dikkate değer varyasyon gösterdiği beş mikro gen merkezine ev sahipliği yapmaktadır. Bu bölgeler, birçok küresel öneme sahip ürün ve tıbbi bitkinin kökeni veya ikincil merkezleri olup, gelecekteki tarımsal dayanıklılık için hayati genetik kaynaklar sunmaktadır. 

Türkiye’nin küresel biyolojik çeşitliliğe katkısı, hayvan genetik kaynaklarını da kapsamaktadır. Dünya genelindeki birçok evcil hayvan ırkının, ilk pastoral toplulukların yerel çevrelere uygun türleri evcilleştirip seçici olarak yetiştirdiği Anadolu’da ortaya çıktığına inanılmaktadır. Bu eski kavşaktan yayılan evcilleştirilmiş ırklar, komşu bölgelere doğru yayılmış ve kıtalar boyunca hayvancılık çeşitliliğini şekillendirmiştir.

Küresel ölçekte biyolojik çeşitlilik, arazi ve deniz kullanımındaki değişiklikler, türlerin doğrudan sömürüsü, iklim değişikliği, kirlilik ve yabancı türlerin istilası gibi çok sayıda insan kaynaklı baskı nedeniyle hızla azalmaktadır. Bu küresel zorlukların bazıları Türkiye'de de gözlemlenmekte olup, ülkenin eşsiz coğrafi konumunun desteklediği olağanüstü zengin biyolojik çeşitliliği tehdit etmektedir.

Bu baskılara karşı koymak için Türkiye, ulusal düzeyde izleme ve envanter çalışmaları, Tür Eylem Planlarının hazırlanması ve Nuh’un Gemisi Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Veri Tabanı'nın kurulması gibi temel girişimleri uygulamaya koymuştur. Ülke ayrıca, bilim temelli izleme ve daha güçlü sektörler arası iş birliği yoluyla istilacı yabancı türlerin önlenmesi, erken tespiti ve yönetimi konusundaki kapasitesini artırmakta, böylece ekosistem dayanıklılığını sürdürmeyi ve biyolojik istilalarla ilişkili ekonomik ve ekolojik maliyetleri azaltmayı hedeflemektedir.

Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi ve Eylem Planı'nın güncellenmekte olması, Türkiye'nin ulusal politikalarını Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi ile uyumlu hale getirme konusundaki kararlılığını göstermektedir. Korunan alanların yönetiminde sürekli iyileştirmeler, doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı ve kurumsal koordinasyon, Türkiye'nin zengin doğal mirasını gelecek nesiller için korumada hayati önem taşımaktadır.

Misyonumuz nedir?

Projenin misyonu, yenilikçi finansman yöntemlerinden yararlanarak, politika çerçevesini güçlendirmek ve kamu ile özel sektör yatırımlarını biyoçeşitlilik hedefleriyle uyumlu hale getirerek, Türkiye’nin ihtiyaçlarına uygun sürdürülebilir finansal çözümler geliştirmesine destek olmaktır. 

BIOFIN, Türkiye’ye biyolojik çeşitlilik finansman açığını kapatmada sistematik ve iş birlikçi bir yaklaşımla destek sağlamaktadır. Kurumsal iş birliğini teşvik ederek ve kanıta dayalı politika oluşturmayı destekleyerek, BIOFIN, biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kullanımı için biyoçeşitlilik finansmanı çözümlerinin uygulanmasını ilerletmeye yardımcı olur. Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi ile uyumlu olan bu yaklaşım, Türkiye'nin biyoçeşitlilik unsurlarını ulusal kalkınma stratejilerine entegre etmesini destekleyerek doğa pozitif bir ekonomiye geçişin önünü açar ve sürdürülebilir büyüme için fırsatlar yaratır. Ayrıca bu yaklaşım, Türkiye’nin bu küresel sorun hakkında diğer ülkelerle etkileşime geçebileceği küresel bir platform da sunmaktadır.

Bunu nasıl yapıyoruz?

BIOFIN methodolojisi, dünya genelinde başarıyla uygulanmış ve kanıtlanmış bir metodolojiye dayanmaktadır. Bu metodoloji dört temel adımdan oluşmaktadır.

1. Finansman Politikalarının ve Kurumsal Yapının Gözden Geçirilmesi: Biyoçeşitlilik finansmanına ilişkin politika, kurumsal yapı ve ekonomik çerçevenin değerlendirilmesi ve mevcut finansman çözümlerinin haritalandırılması.
2. Biyoçeşitlilik Harcamalarının Gözden Geçirilmesi: Kamu ve özel sektör, donörler ve sivil toplum kuruluşları (STK'lar) tarafından yapılan mevcut biyoçeşitlilik harcamalarının ölçülmesi ve analiz edilmesi.
3. Finansal İhtiyaçların Değerlendirmesi: Türkiye’nin ulusal biyoçeşitlilik hedeflerine ulaşması için gereken tahmini finansmanın belirlenmesi ve bunun mevcut harcamalar ve diğer kaynaklarla karşılaştırılması.
4. Biyoçeşitlilik Finansman Planı: En uygun finansman çözümlerinin uygulanması için gerekli kaynakları ve politikaları belirleyen bir Biyoçeşitlilik Finansman Planı hazırlanması ve belirlenen kaynakların harekete geçirilmesi.

BIOFIN metodolojisi, UNDP Türkiye koordinasyonunda, kamu kurumları, özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve akademi gibi geniş paydaş kitlesinin katılımıyla uygulanmaktadır. Proje çoğunlukla masa başı çalışmalardan oluşmakla birlikte, uluslararası iyi uygulama örneklerinden faydalanarak ve ulusal düzeyde toplanan verilerin detaylı analizi yoluyla Türkiye’ye özgü finansal çözüm önerileri geliştirecektir. Böylece, katılımcı ve veri temelli bir yaklaşımla Ulusal Biyoçeşitlilik Finansman Planı hazırlanmış olacaktır.

Türkiye nasıl faydalanacak?

Türkiye bu süreçten çok yönlü olarak fayda sağlayacaktır. Hazırlanacak Ulusal Biyoçeşitlilik Finansman Planı sayesinde, mevcut ve potansiyel kaynakların yönetimi konusunda kapasite güçlendirilirken, biyoçeşitlilik temelli kalkınma politikaları için gerekli olan finansal altyapı da oluşturulmuş olacaktır. Aynı zamanda bu plan, UBSEP’in uygulanabilirliğini artıracak ve Türkiye’nin Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi hedeflerine ulaşma yolculuğunda önemli bir destek mekanizması sağlayacaktır. BIOFIN programının sağladığı uluslararası bilgi paylaşım ağı ve küresel iş birlikleri sayesinde Türkiye, diğer ülkelerle deneyim alışverişinde bulunma, yenilikçi finansal çözümleri tanıma ve uygulama fırsatı da elde edecektir.