Iza projekta „Snaga tradicije – snaga zajednice“ stoje žene koje svakodnevno, često daleko od očiju javnosti, čuvaju jedno od najprepoznatljivijih obilježja istočne Hercegovine – gatački kajmak. Njihov rad je godinama bio dio porodične tradicije, ali je kroz projekat Evropske unije ReLOaD3 dobio novu vrijednost, podršku i priznanje.

“Podrška koju smo dobili kroz ReLOaD3 nam puno znači; ona nam je prozor u svijet. Kroz ReLOaD3 smo osavremenili proizvodnju i dobili priliku da široj javnosti predstavimo naše Udruženje i proizvode”, objašnjava Dragana Milović, predsjednica Udruženja proizvođača gatačkog kajmaka iz Gacka koje je i osmislilo projekat “Snaga tradicije - snaga zajednice”. 

Zahvaljujući projektu, članice Udruženja dobile su bolje uslove za rad, priliku da uče na radionicama, da se druže, razmjenjuju iskustva i da zajedno predstavljaju svoje proizvode na sajmovima i manifestacijama. 

Kroz projekat je također nabavljeno 20 presa za sir kako bi se unaprijedila standardizacija proizvodnje, ujednačio kvalitet i zdravstvena ispravnost proizvoda, kao i 20 setova ambalaže čime su stvoreni uslovi za standardizovano i higijenski sigurno pakovanje proizvoda.

Ono što je možda najvažnije, žene koje učestvuju u projektu su stekle dodatno samopouzdanje i osjećaj da njihov trud ima podršku i da je prepoznat. Istovremeno projekat je doprinio njihovom ekonomskom osnaživanju, imajući na umu da je većina članica Udruženja nezaposlena.

Daliborka se proizvodnjom kajmaka bavi već više od deset godina. Sve je počelo sa malim količinama koje je pravila za sebe i familiju, a danas joj je proizvodnja kajmaka osnovna djelatnost i jedini izvor prihoda. 

“Započneš sve zbog sebe i familije, onda dođu drugi kupci, i kad vidiš da imaš koristi, nastaviš”, govori Daliborka. “Ja sam najsretnija kada kupci prepoznaju kvalitet, zato je važno konstantno voditi računa da kvalitet ostane isti i da su kupci zadovoljni. To mi daje motivaciju”.

Daliborka je učestvovala na svakoj radionici koju je Udruženje organiziralo uz podršku ReLOaD3. 

Radionice su se dotakle tema poput higijenske prakse u tradicionalnoj proizvodnji, sljedivosti proizvodnje tradicionalnih proizvoda, pravilnog obilježavanja i deklarisanja proizvoda, ali i liderstva te korištenju društvenim mreža za promociju.

“Sve te radionice, edukacije, apsolutno su me osnažile. Svašta sam naučila i sa svakom radionicom sam bila prezadovoljna. One su mi  otvorile  vrata za nove prilike”, govori Daliborka. 

Udruženje proizvođača gatačkog kajmaka je podržano i kroz raniju fazu programa, ReLOaD2, koju je također finansirala Evropska unija, sa projektom "Priprema proizvođača za proces brendiranja gatačkog kajmaka".

“To je bio prvi projekat koji smo uopšte radili. On nam je bio odskočna daska nakon koje smo uspjeli zaštititi proizvod”, prisjeća se Dragana. Kao rezultat "Gatački kajmak iz mješine" registriran je u Bosni i Hercegovini u skladu s Pravilnikom o sistemima kvalitete za prehrambene proizvode. 

Inače, gatački kajmak je karakterističan za gatački kraj zbog sastojaka od kojih se proizvodi i zbog specifičnog načina proizvodnje: koristi se pretežno mlijeko od autohtonog gatačkog govečeta koje je visoke mliječne masti i specifične arome. "Kajmak se ocijedi u kacama, pa se premješta u ovčije mješine na dozrijevanje, nakon čega se razvijaju njegova specifična svojstva koja ga izdvajaju kao unikatan autohtoni proizvod iz gatačke opštine. Ovakav postupak nije poznat u drugim krajevima", govori Dragana.

Projekat nije samo podržao proizvođače kajmaka, već je i promijenio način na koji lokalna zajednica gleda na tradicionalnu proizvodnju. Gatački kajmak danas je simbol identiteta, zajedništva i potencijala za razvoj ruralnog područja.

“Kada se žene udruže, kada institucije, donatori pruže podršku i kada se tradicija poveže sa savremenim pristupom, nastaju promjene koje ostaju. Upravo zato vjerujemo da je najveći rezultat ovog projekta snažnija zajednica – zajednica koja čuva svoje naslijeđe, podržava svoje ljude i sa više optimizma gleda u budućnost”, govori Dragana.

A koji je sljedeći korak? Evropska unija!

Procedura je u toku da se gatački kajmak zaštiti i na nivou Evropske unije, što bi ovom jedinstvenom proizvodu otvorilo vrata novim tržištima, povećalo njegovu prepoznatljivost i dodatno osnažilo lokalne proizvođače. Za žene koje su godinama ulagale trud u očuvanje tradicionalnog načina proizvodnje, to bi predstavljalo potvrdu da znanje koje se prenosi generacijama ima vrijednost daleko izvan granica Gacka.

“ReLOaD nas je osnažio, dao nam je vjetar u leđa. Najviše nam znači da je neko prepoznao naš rad i trud”, završava Daliborka. 

Projekat „Snaga tradicije – snaga zajednice“ je podržan kroz Regionalni program lokalne demokratije na Zapadnom Balkanu 3 - ReLOaD3, koji finansira Evropska unija, a provodi Razvojni program Ujedinjenih nacija (UNDP), u partnerstvu sa 14 opština i gradova uključujući i Opštinu Gacko.

Pogledajte promotivni video o gatačkom kajmaku.