LocationsБҰҰДБ ұйымдастырған ең ірі биоалуантүрлілік қаржыландыру конференциясында елдер инновациялық шешімдер мен табиғатты бағалау және қорғау тәсілдерін өзгертуге бағытталған 91 ұлттық жоспарды ұсынды
130-дан астам ел Чилиде табиғатқа қаржылық қолдау көрсету және ғаламдық биоалуантүрлілік мақсаттарын қолдау үшін бірлесіп жұмыс істеді
2025 ж. 6 May
Фото: Биоалуантүрлілік қаржыландыру бастамасы (БИОФИН )/ БҰҰДБ Табиғат хабы
Әлемдегі ең ірі табиғатқа қаржылық қолдау көрсету жөніндегі конференция сейсенбіде Чилиде ашылды. 130-дан астам ел ғаламдық биоалуантүрлілік мақсаттарын қолдап, халықаралық көмек азайып бара жатқан уақытта табиғатты қорғауға тұрақты қаржыландыруды тарту үшін табиғи облигациялардан бастап субсидияларды қайта бөлуге, финтех пен табиғи кредиттерге дейінгі батыл инновацияларды зерттеді.
92 жаңа елдің ұлттық «Биоалуантүрлілік қаржыландыру жоспарларын» ұсынуы конференцияның Куньмин-Монтреаль ғаламдық биоалуантүрлілік шеңберін қолдаудың жаһандық толқынын білдіргенін көрсетті, бұл осы жылы өткен Биоалуантүрлілік жөніндегі БҰҰ конференциясы (COP16) соңынан кейін болды.
Хабарламаның мәні айқын болды: қоғамдық қаржыдағы инновациялар, субсидияларды қайта бөлу, жеке секторды тарту және жергілікті халықтар мен қауымдастықтарға қаржыға қолжетімділікті қамтамасыз ету — табиғат үшін тұрақты қаржыландыруға қажетті элементтер.
Ғаламдық биоалуантүрлілік қаржыландыру бойынша 6-шы конференция (6-8 мамыр) БҰҰ Даму Бағдарламасының (БҰҰДБ) Биоалуантүрлілік қаржыландыру бастамасы (БИОФИН ) ұйымдастырды. Табиғатқа қаржылық қолдау көрсету саласындағы ең ірі кездесуде қоршаған орта және қаржы министрліктерін, сондай-ақ негізгі үкімет мүшелерін ұсынған жоғары деңгейдегі үкімет өкілдері жиналды.
Photo: The Biodiversity Finance Initiative/ UNDP Nature Hub
«Біз, ел ретінде, БҰҰДБ-ның БИОФИН бастамасына қатысатын 133 елді қарсы алуымызға өте мақтанамыз. Бүгінгі басты мәселе — биоалуантүрлілікті көрнекі ету және оның экономикалық даму, әлеуметтік ұйым және біздің елдеріміздің бірегейлігі үшін маңызды рөлін мойындау, оның түсінігін айқын, өлшенетін өлшемге жеткізу, оны ұлттық есептер мен тұрақты экономикалық даму жүйесіне интеграциялау», -деді Чилидің қоршаған орта министрі Х.Э. Майса Рохас ашылу сессиясында.
Ол сондай-ақ: «Біз ел ретінде шешімдер жеке тұрда бола алмайтынын түсінеміз — олар әрдайым әртүрлі ынтымақтастық түрлерін қамтуы керек. Сондықтан біз климат және биоалуантүрлілік саясаттарын интеграциялау бойынша жұмыс істеп жатырмыз. Оның бір мысалы — 2050 жылға қарай көміртегі бейтараптығына және төзімділікке қол жеткізуді мақсат еткен Климаттың өзгеруі жөніндегі заңнама. Бұл табиғатқа негізделген шешімдерді жеңілдету және бейімделу құралдары ретінде пайдалану арқылы биоалуантүрлілік іс-әрекеттері мен өлшемдерін климаттық бейімделу және қаржыландыру құралдарымен байланыстыруға үлкен мүмкіндік береді», — деп қосты ол.
Қазіргі уақытта шамамен бір миллион жануарлар мен өсімдіктер түрі жойылу қаупіне ұшыраған, олардың көпшілігі келесі бірнеше онжылдықтар ішінде жоғалып кетуі мүмкін. Бұл құлдырау негізінен адам әрекеттерімен байланысты, оның ішінде жер және теңіз пайдалану өзгерістері, организмдерді тікелей пайдалану, климаттың өзгеруі, ластану және инвазиялық түрлерді енгізу.
«Табиғатты қорғау тек бір басымдық емес — бұл біздің экономикаларымызды, қоғамдарымызды және абыройлы болашақтың уәдесін қолдайтын негіз. Адам дамуы біздің табиғат әлеміміздің денсаулығынан бөлініп қарастырылмайды. Латын Америкасы мен Кариб бассейні — биоалуантүрлілік супердержавасында, БҰҰДБ елдермен бірге табиғат қорғаудың құндылығын және қаржыландыруды өзгертуді мақсат етіп жұмыс істеп жатыр», -деді Мишель Мушетт, БҰҰ-ның көмекші бас хатшысының орынбасары және Латын Америкасы мен Кариб бассейні бойынша БҰҰДБ-ның өңірлік директоры.
«БҰҰДБ тұрақты дамуды алға жылжытқан 60 жылдығын атап өтіп, біз планетаның және қазіргі мен болашақ ұрпақтардың тұрақтылық, өркендеу және әл-ауқатын қолдайтын экожүйелерді қорғау, қалпына келтіру және сақтау үшін шешімдерге деген міндеттемемізді қайта растадық», — деп қосты ол.
Ғаламдық экологиялық қоры (GEF) және БҰҰДБ-ның БИОФИН бастамасы — ауқымды биоалуантүрлілік қаржыландыру шешімдерін жобалау және іске асыруға арналған ғаламдық бастама, 90-нан астам елге биоалуантүрлілік қаржыландыру жоспарларын әзірлеуге қолдау көрсетуде. Бұл жоспарлар БҰҰ-ның Биоалуантүрлілік COP16 Конференциясында Колумбияда ғаламдық биоалуантүрлілік қаржы тапшылығын жабу үшін «қолдау әрекеті» ретінде мойындалды, ол жыл сайын 700 миллиард АҚШ доллардан астамды құрайды.
«Біз БИОФИН-мен бірге биоалуантүрлілік қаржыландыру тапшылығын жоюға және әлемнің Куньмин-Монреальдың ғаламдық биоалуантүрлілік шеңбері мақсаттарына қол жеткізуіне көмектесетін іс-әрекеттерді жеделдету бойынша жұмыс істеп жатқанымызға қуаныштымыз. Біз үкіметтерге қаржылық ағындарды қайта бағыттауға, биоалуантүрлілік үшін ішкі ресурстарды жұмылдыруға, сондай-ақ биоалуантүрлілік ті экономикалық және даму басымдықтарына толықтай интеграциялап, оны кейінгі ой ретінде қарастырмауға көмектесіп жатырмыз», -деді Карлос Мануэль Родригес, Ғаламдық экологиялық қоры (GEF) бас директоры және басқарма төрағасы.
Дәстүрлі даму көмегі азайып келе жатқан уақытта, катализатор ретіндегі жаңа қаржыландыру үлгілеріне деген қажеттілік бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. «Қаржыландыру үшін қаржыландыру» — донорлардың шектеулі ресурстарын стратегиялық түрде пайдалану арқылы мемлекеттік және жеке сектор қаржысын ауқымды көлемде тарту — алға жылжудың маңызды жолдарының бірі болып отыр.
2018 жылдан бері БҰҰДБ-ның БИОФИН бағдарламасы «қаржыландыру үшін қаржыландыру» тәсілін 41 елде енгізіп, табиғатты қорғауға 1.6 миллиард АҚШ долларынан астам қаражат тартуға ықпал етті.
Саясат, қаржы құрылымдары мен ынталандыру тетіктеріндегі шағын катализдік инвестициялар әлдеқайда ірі тұрақты қаржыландыру ағындарын іске қосты. Осылайша, «Қаржыландыру үшін қаржыландыру» моделі — биоалуантүрлілік пен даму мақсаттарына қол жеткізуді көздейтін елдер үшін өзін-өзі дәлелдеген үдеткішке айналды.
БИОФИН-нің «Қаржыландыру үшін қаржыландыру» тәсілінің әсерінен (2024 жылғы деректер бойынша) кейбір мысалдар:
Эквадор үкіметі экологиялық кепілдіктерді пайдалана отырып, табиғатқа оң әсер ететін шағын бизнесті ынталандыру үшін 800 миллион АҚШ долларынан астам шағын несие таратты.
Фото: Қазақстандағы БҰҰДБ
Конференцияда экологиялық зиянды субсидиялар тағы бір негізгі тақырып болды.
Елдер зиянды субсидияларды қайта бағыттаудың қосарлы пайда әкелетінін көбірек түсінуде: бұл тек тиімді емес шығындарды азайту арқылы мемлекеттік қаражатты үнемдеуге мүмкіндік бермейді, сонымен қатар экологиялық апаттарға себеп болатын ынталандыруларды жою арқылы биоалуантүрлілік ті сақтау тұрғысынан маңызды нәтижелер береді. БҰҰДБ елдерге субсидияны қайта жобалауға бірнеше нұсқаларды әзірлеуге қолдау көрсетеді.
Конференцияда жеке сектордың табиғатқа оң әсер ететін инвестициялық шешімдер қабылдаудағы рөлі артып келе жатқандығы жиі айтылды, оның ішінде жасыл облигациялар сияқты аралас қаржыландыру құралдары, сондай-ақ пайда мен қатынастарды бөлісу тәсілдері мен бизнестің байланысты болған генетикалық ресурстарға қосқан үлестері бар.
БҰҰДБ-ның «Табиғат жөніндегі міндеттемесіне» (Nature Pledge) сәйкес, табиғатқа оң ықпал ететін экономикаға жаһандық көшу 140 елдің жаһандық биоәртүрлілік мақсаттарына қол жеткізуіне қолдау көрсетуге бағытталған басты бастама болып табылады және ол 10 триллион АҚШ долларына дейін жаңа бизнес мүмкіндіктерін тудыруы мүмкін.
«Бұл конференция — біз БҰҰДБ-ның «Табиғат жөніндегі міндеттемесі» (Nature Pledge) аясында бүкіл әлемде табиғатты экономикалық және қаржылық жүйелерімізде есепке алу тәсілін өзгерту мақсатында жасап жатқан ілгерілеуіміздің айқын дәлелі. 130-дан астам елді біріктіре отырып, біз тек Куньмин-Монреаль ғаламдық биоалуантүрлілік шеңберіне деген ортақ міндеттемемізді қайта растаумен ғана шектелмей, сондай-ақ бұл міндеттемені нақты стратегияларға айналдыруда, мысалы, БИОФИН сияқты күшті бастамалар арқылы», -деді БҰҰДБ-ның Табиғат хабының жаһандық директоры Мидори Пакстон.
6-шы дүниежүзілік конференцияда қол жеткізілген прогресс маңызды кезеңде жүзеге асты, ал 2025 жылы негізгі ғаламдық оқиғалар күтіп тұр — Испаниядағы Төртінші Халықаралық даму үшін қаржыландыру конференциясы және Бразилияда өтетін БҰҰ-ның Климаттық COP30 конференциясы. Бұл биоалуантүрлілікті қаржыландыруды ұлттық даму жоспарларына және Тұрақты даму мақсаттарының кең ауқымды бағдарламасына енгізу үшін маңызды мүмкіндік ұсынады.
Биоалуантүрлілік және климат дағдарыстары бір-бірімен тығыз байланысты, олар бір-бірін күшейтіп және жылдамдатуда. Климаттың өзгеруі қазір биоалуантүрліліктің жоғалуының негізгі себептерінің бірі болып табылады, бұл мекендеу орындарын өзгерту, экожүйелерді бұзу және түрлердің жойылуына әкелуде.
Сонымен қатар, ормандардың, батпақтардың, мұхиттардың және басқа табиғи жүйелердің жойылуы планетамыздың көмірқышқыл газын сіңіру және климатты реттеу мүмкіндігін әлсіретеді.
Қазақстан 2013 жылы БИОФИН-ге қосылды. Бағдарлама БҰҰ Даму Бағдарламасы (БҰҰДБ) және Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрлігімен бірлесіп жүзеге асырылады. Инициатива еліміздің биологиялық әртүрлілігін сақтау үшін қаржылық ағындарды бағыттауға бағытталған алты қаржы шешімін қамтиды. БИОФИН Қазақстан толық циклді тәсілді қолданады — заңнамалық өзгерістерден бастап, пилоттық жобалар, әлеуетті арттыру және табысты шешімдерді кеңейтуге дейін. Сонымен қатар, ол Ұлттық биологиялық әртүрлілік стратегиясы мен іс-қимыл жоспарын (ҰБӘСІЖ) әзірлеу мен жүзеге асыруға белсенді түрде үлес қосып, ресурстарды мобилизациялау жоспарын дайындауға қолдау көрсетуде. Бұл жоспарлар жан-жақты биологиялық әртүрлілік шығындарын шолу, саясат пен институттық шолу және қаржы шешімдерінің кең каталогына негізделген.
Қазақстандағы БИОФИН маңызды жетістіктерге қол жеткізді, олар биологиялық әртүрлілікті қорғауды нығайтты. 2017 жылы қорғалатын аумақтардың (ҚА) басқару жоспарларын әзірлеу мемлекеттік қаржыландыру үшін заңды міндеттеме болды. Одан кейін 2021 жылы жоспарларды әзірлеуге арналған ресми әдістеме бекітіліп, 2024 жылы үкімет тарапынан тарифтік бағаларды жетілдіру енгізілді. 2021 жылғы Экологиялық кодекске экотуризм принциптерінің ресми түрде енгізілуі және 2025 жылы ұлттық экотуризм стандарттарының қайта қабылдануы табыс көздерін арттырды. Жаңа қаржыландыру механизмдері енгізіліп, орман шаруашылықтары экожүйе қызметтері үшін ерікті төлемдер алу мүмкіндігіне ие болды және биологиялық әртүрлілікті сақтандыру және PES (Экожүйелік қызметтер үшін төлем) схемалары үшін заңнамалық негіздер құрылды. БИОФИН сондай-ақ жабайы табиғат қорғауды қаржыландыруды қолдап, ойын жануарларын өсіру үшін субсидия ережелері мен Қызыл кітап түрлерін қайта енгізу жөніндегі нұсқаулықтарды әзірледі. Табиғатқа негізделген шешімдерге климаттық қаржыны тарту үшін БИОФИН үкіметке жоғары сенімділікпен көміртек нарығын құруға көмек көрсетуде, бұл ормандардағы парникті газдарды сіңірудің ұлттық әдістемесін қабылдауды қамтиды. 2019 жылы БИОФИН Bitfury жеке компаниясынан 798.000 АҚШ долларын мобилизациялап, орман көміртегі жобасын пилоттық түрде іске асырып, есепке алынбаған 116.800 гектар орманды анықтап, оның 20.200 гектарын Мемлекеттік орман қорына қосуға қол жеткізді.
Фото: Биоалуантүрлілік қаржыландыру бастамасы (БИОФИН )/ БҰҰДБ Табиғат хабы
