LocationsҚазақстан су секторына инвестиция тартудың жаңа құралдарын дамытуда
2026 ж. 11 September
Astana Finance Days 2026 аясында Қазақстандағы БҰҰ Даму бағдарламасы (БҰҰДБ), Жасыл экономика мүддесі үшін іс-қимыл жөніндегі әріптестік (PAGE) және «Астана» халықаралық қаржы орталығының Жасыл қаржы орталығы «Қазақстанда көк (немесе көгілдір) қаржыландыруды дамыту: су ресурстарын орнықты басқаруға арналған көк таксономия және көк облигациялар» тақырыбында панельдік сессия өткізді.
Сессия Қазақстанда көк қаржыландыру нарығын қалыптастыру үшін қажетті үш негізгі бағытты: БҰҰ-ның көк қаржыландыру және су ресурстарын орнықты басқару саласындағы жұмысы; көк облигациялар шығару жөніндегі ұлттық нұсқаулық пен болашақ ұлттық көк таксономияның әдіснамалық негізіне айналуы мүмкін талаптарға сәйкестік өлшемшарттарын әзірлеу; сондай-ақ даму банктері мен коммерциялық қаржы институттарының несиелік құралдар мен капитал нарықтары арқылы көк активтерді дайындау, қаржыландыру және қайта қаржыландырудағы практикалық рөлін біріктірді.
Су тапшылығының күшеюі мен климаттық тәуекелдердің артуы жағдайында Қазақстанға су инфрақұрылымын жаңғыртуға, су ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыруға және су экожүйелерін қорғауға қомақты инвестициялар қажет. Алдын ала бағалаулар бойынша, инвестицияларға деген жыл сайынғы қажеттілік 1–1,5 млрд АҚШ долларын құрайды, ал 2040 жылға қарай су тапшылығы 12–15 млрд текше метрге жетуі мүмкін. Бұл ретте елдегі өзен ағынының шамамен 44 пайызы Қазақстаннан тыс жерлерде қалыптасады.
Осы жағдайларда, көк қаржыландыру сумен жабдықтау және санитария, ирригациялық жүйелерді жаңғырту, сарқынды суларды тазарту және қайта пайдалану, су мәдениеті мен балық шаруашылығында орнықты тәсілдерді дамыту, су ресурстарын басқаруды цифрландыру, ластанудың алдын алу, су экожүйелерін қалпына келтіру және климаттың өзгеруіне бейімделу жөніндегі жобаларға жеке капиталды тартудың қосымша құралы бола алады.
«Қазақстан үшін көк қаржыландыру – бұл ең алдымен су секторындағы нақты мәселелерді шешуге қосымша инвестицияларды тарту мүмкіндігі. Алайда мұндай нарықты қалыптастыру үшін қандай жобаларды «көк» жобаларға жатқызуға болатынын анықтау жеткіліксіз. Сапалы әзірленген жобалар, сенімді деректер, түсінікті өлшемшарттар және қолайлы қаржы құралдары қажет. «Біздің міндетіміз — осы элементтердің барлығын өзара байланыстырып, еліміздің су саласындағы басымдықтарын нақты инвестициялық мүмкіндіктерге айналдыруға көмек көрсету»,— деді БҰҰ Даму бағдарламасының бас техникалық кеңесшісі Олег Хмелев.
Панельдік пікірталасқа БҰҰ Даму бағдарламасының, «Астана» халықаралық қаржы орталығының Жасыл қаржы орталығының, Еуропалық қайта құру және даму банкінің және Еуразиялық даму банкінің өкілдері қатысты. Қатысушылар Қазақстанда ұлттық көк қаржыландыру нарығын дамыту үшін қандай институционалдық, әдіснамалық және қаржылық жағдайлардың қажет екенін, сондай-ақ әлеуетті жобаларды әзірлеу мен қаржыландыруда даму банктері мен халықаралық қаржы институттарының рөлін талқылады.
Қазақстан Республикасы PAGE бастамасымен 2018 жылдан бері ынтымақтастық орнатып келеді. Бірінші кезеңде әріптестік жасыл экономика саласындағы жүйелі реформаларды қолдады, атап айтқанда, 2060 жылға дейін көміртегі бейтараптығына қол жеткізу стратегиясын, Экологиялық кодексті, жасыл экономикаға көшу тұжырымдамасын, орнықты мемлекеттік сатып алулар жүйесін және басқа да бағыттарды әзірлеуге қолдау көрсетті. 2025 жылы ынтымақтастықтың екінші кезеңі басталып, оның негізгі бағыты көк қаржыландыруды дамыту болды.
Жаңа кезеңдегі жұмыс Қазақстандағы көк қаржыландырудың әлеуетін бағалауды, ұлттық көк таксономияны әзірлеуді, мониторингке, есептілікке және тексеруге қойылатын талаптарды қоса алғанда, көк облигациялар шығару жөніндегі нұсқаулықтарды әзірлеуді, сондай-ақ алғашқы көк облигациялар шығарылымын пилоттық тәртіпте іске асыруды және нарық қатысушыларының әлеуетін арттыруды көздейді.
«Қазақстан орнықты қаржыландырудың қолданыстағы инфрақұрылымына сүйене алады, алайда алдағы кезеңдегі негізгі міндет — нақты активтерге сенімді өлшемшарттарды қолдану, бастапқы деректердің сапасын арттыру және сапалы алғашқы портфельді қалыптастыру»,— деді «Астана» халықаралық қаржы орталығының Жасыл қаржы орталығы бас директорының орынбасары Нағима Аюбаева.
Негізгі мәселелердің бірі – Қазақстан жағдайында қандай жобалардың көк қаржыландыруға үміткер бола алатынын айқындау. Көк экономика ұғымының дәстүрлі түрде ең алдымен мұхиттармен байланысты елдерден ерекшелігі, Қазақстан үшін тұщы су ресурстары, жерүсті ағындарын және трансшекаралық су бассейндерін басқару, сондай-ақ Каспий теңізі аса маңызды. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, көк қаржыландыру ұғымы біртіндеп кеңейіп келеді және бүгінгі таңда, атап айтқанда, сумен жабдықтау, сарқынды суларды тазарту, су инфрақұрылымын жаңғырту, су экожүйелерін сақтау және өзендердің ластануының алдын алу бағыттарын қамтиды.
Қазақстан үшін болашақтағы бағыттардың қатарында суару арналары мен ирригациялық жүйелерді жаңғырту, тазарту құрылыстарын салу және қайта құру, тазартылған сарқынды суларды қайта пайдалану, суды есепке алу мен бөлуді цифрландыру, су мәдениетін дамыту, су тасқынынан қорғау инфрақұрылымын дамыту, сулы-батпақты және жағалаудағы экожүйелерді қалпына келтіру, сондай-ақ Каспий теңізінің ластануының алдын алуға бағытталған жобалар бар.
Қатысушылар қаржы құралының болуы өздігінен инвестиция ағынын қамтамасыз етпейтінін атап өтті. Нарықты дамыту үшін сенім инфрақұрылымын қалыптастыру қажет, ол жобаларды іріктеудің ашық өлшемшарттарын, ақпаратты ашып көрсету стандарттарын, тәуелсіз сыртқы бағалауды, әсер ету көрсеткіштерінің өлшенімділігін және тартылған қаражаттың пайдаланылуы туралы есептілікті қамтиды. Экологиялық және әлеуметтік әсері маңызды, бірақ коммерциялық табыстылығы жеткіліксіз жобалар үшін аралас қаржыландыру және тәуекелдерді төмендету құралдарының қажет болуы мүмкін.
Жұмыстың келесі кезеңінде әлеуетті жобалар мен эмитенттердің басым тізімі айқындалып, БҰҰ-ның қатысушы агенттіктерінің ұсынымдары біріктіріледі, мүдделі тараптармен консультациялар өткізіліп, әлеуметтік аспектілерге талдау жасалады. Сондай-ақ Қазақстанның көк таксономиясын әзірлеу және АХҚО базасында көк облигацияларды пилоттық шығаруға қажетті жағдайларды қалыптастыру жоспарлануда, кейіннен алынған тәжірибені ауқымын кеңейту үшін пайдалануға болады.
