Hiểu biết về quyền của mình: Bồi thường thu hồi đất và tiếp cận với thông tin ở Việt Nam

rural man
Anh Hoàng Văn Khoa tại vườn điều thu hồi để phục vụ cho dự án thuỷ điện

Anh Hoàng Văn Khoa và chị Ừng Dược Làn sống tại Phan Lâm, một xã miền núi của huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận. Năm 2008, gần 7 hec-ta đất canh tác của gia đình anh chị nằm trọn trong lòng hồ  dự án tưới Phan Rí - Phan Thiết. Anh chị sẽ bị mất nguồn thu nhập từ việc trồng cây hạt điều trên diện tích đất này.

Anh Khoa giãi bày: “Đất bị thu hồi hết rồi nhưng chưa biết sẽ được bồi thường bao nhiêu tiền, nên chưa tính được nên chuyển đổi như thế nào. Chúng tôi lo sau này  không có đất để làm”.

Tiêu điểm

  • Nông dân mất thu nhập vì đất canh tác của họ bị thu hồi.
  • Lần đầu tiên nông dân biết về quyền sở hữu của mình.
  • Trợ giúp pháp lý hỗ trợ 400 hộ nông dân nhận được bồi thường cho phần đất canh tác bị thu hồi.

Anh Khoa chị Làn bắt đầu khai hoang ở xã Phan Lâm từ năm 1996. Lúc đầu anh chị chưa có  nhà,  phải ở nhờ. Có 4 đứa con, thì 2 đứa đã phải nghỉ học giữa chừng do gia đình không có tiền để trang trải. Đứa thứ ba bị bệnh tim bẩm sinh, làm được bao nhiêu lại lo chữa bệnh cho con. Nhưng nhờ chăm chỉ làm lụng, chịu khó học hỏi anh chị đã học cách trồng cây lâu năm. Những năm gần đây anh chị bắt đầu thu hoạch điều, được 3,5 tấn mỗi năm, bán được khoảng 120 triệu đồng. Anh chị đã dành dụm xây được căn nhà ngay trước khi đất của họ bị thu hồi.

Dự án  sẽ cung cấp nước tưới và sinh hoạt cho 30.000 người dân của 9 xã và thị trấn của huyện Bắc Bình. Song để thực hiện được dự án nhiều hộ dân sẽ mất đất canh tác như anh Khoa chị Làn.

Mặc dù được thông báo rằng Nhà nước sẽ thu hồi đất phục vụ cho dự án thủy điện, nhưng quá trình xét bồi thường bị kéo dài do không đủ giấy tờ. Anh Khoa chị Làn nghe nói mức bồi thường tối đa đối với nhà anh chị là 2 trên tổng số 7 hec-ta vì vậy anh chị vẫn có những băn khoăn, thắc mắc về mức bồi thường.

Thật may, anh chị gặp được Trung tâm Tư vấn Pháp luật của Hội Luật gia tỉnh Bình Thuận trong một lần họ về Phan Lâm tư vấn pháp lý cho bà con đầu năm 2011. Đó cũng là lần đầu tiên anh chị và bà con trong xã được nghe về quyền sử dụng đất, về Luật Đất đai và chính sách bồi thường của Nhà nước.

Trung tâm Tư vấn Pháp luật của Hội Luật gia tỉnh Bình Dương là một trong số năm trung tâm trong cả nước được Chương trình phát triển LHQ (UNDP) kết hợp với Hội Luật gia Việt Nam hỗ trợ nhằm bảo vệ quyền của người dân.

Trung tâm đã chủ động đến  xã nhiều lần và trong những lần đó, anh Khoa chị Làn đã được các luật sư tư vấn cụ thể về số tiền bồi thường áp dụng đối với loại đất, loại cây lâu năm như của nhà anh chị. Được sự hỗ trợ của Trung tâm, anh  Khoa chị Làn đã hoàn thiện hồ sơ đền bù cho toàn bộ 7 héc ta đất của mình.

Đến cuối năm 2011, anh Khoa chị Làn rất vui khi nhận được quyết định của Ủy ban nhân dân huyện bồi thường  gần 1,1 tỉ đồng  cho toàn bộ diện tích đất bị thu hồi.

Anh Khoa chị Làn đã có thể yên tâm hơn về tương lai của gia đình mình và họ đã có những dự định cho một cuộc sống mới. Anh Khoa nói: “Chúng tôi sẽ sử dụng số tiền này để mua một mảnh đất ở huyện bên cạnh và chúng tôi sẽ lại trồng cây hạt điều”.

Nhờ Trung tâm Tư vấn Pháp luật chủ động đến với bà con trợ giúp pháp lý cho họ, trên 80% số hộ gia đình bị thu hồi đất ở huyện Bắc Bình đã nhận được số tiền bồi thường thỏa đáng. “Hội Luật gia chỗ chú Quốc làm có uy tín lắm. Nhờ có hội, bà con bữa nay nhận được tiền đền bù gần hết rồi,” anh Khoa cho biết.

Hoàn cảnh của anh Khoa không phải là hiếm ở Việt Nam. Nhiều hộ gia đình khác cũng được thông báo những khoản tiền bồi thường không thỏa đáng cho những diện tích đất bị thu hồi. Theo ông Nguyễn Kiến Quốc, Giám đốc Trung tâm tư vấn Pháp lý kiêm Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Bình Thuận, để giải quyết được vấn đề này, “Điều quan trọng là vận dụng pháp luật phù hợp".

Ông Quốc luôn quán triệt với cán bộ của các xã rằng dân có quyền được biết thông tin về đất đai. Mỗi lần về xã hỗ trợ pháp lý, ông thường  nói với bà con: “Còn vướng mắc, bà con cứ trình bày và thậm chí làm đơn khiếu nại. Đó là quyền của bà con."

Ấn phẩm
Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI) 2012

Dựa trên kiến thức và trải nghiệm của ‘khách hàng’ đối với các ‘sản phẩm’ của toàn bộ quá trình ‘sản xuất’ của bộ máy nhà nước, PAPI cung cấp hệ thống chỉ báo khách quan góp phần đánh giá hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh, tạo động lực để lãnh đạo các cấp tại địa phương ngày càng nâng cao hiệu quả quản lý của mình.

Xem các ấn phẩm khác