Türkiye’de Adalete Erişim için Koruyucu Hukuk Uygulamalarının Geliştirilmesi Projesi

Proje ne hakkında?

Projenin genel amacı, adalete erişim için koruyucu hukuk uygulamalarının geliştirilmesinde Türk hükümetinin çabalarına destek vermektir. Proje bu amacına, adalet sektöründe kurumsal ve bireysel kapasite değerlendirme faaliyetleri ile yasal haklarla ilgili kamu farkındalığını arttıracak faaliyetleri gerçekleştirerek ulaşacaktır. Bu anlamda proje, adalete daha iyi bir erişim için koruyucu hukuk konusundaki boşlukları ve gereksinimleri ön plana çıkaracak ve yasal haklarla ilgili farkındalığın artmasına ve Türkiye'deki adalet sisteminin etkinliğinin iyileşmesine katkıda bulunacaktır.

Mevcut durum nedir?

Türkiye’de yargı reformu yüksek önceliğe sahip konulardan biri olup, AB’ne katılım için aday ülke statüsünde bulunan Türkiye Hükümeti son yıllarda kapsamlı anayasal ve yasal değişiklikler gerçekleştirmiştir. Türkiye'nin yargı reformlarını gerçekleştirmedeki kararlılığı 9. Kalkınma Planı, 2008 Yılı Ulusal Programı ve Yargı Reformu Stratejisi gibi birçok ulusal politika çerçeve belgesinde ifade edilmiştir.

2009 yılı Eylül ayında tamamlanmış olan Yargı Reformu Stratejisi, Türkiye’nin Yargı Reformunun AB standartları ile uyum içinde, gerçek anlamıyla uygulamaya konulmasına ilişkin bağlılığını ortaya koymuştur. Avrupa Komisyonu Tarama Raporu kapsamında ise, 23. Fasıl olan, Yargı ve Temel Haklar Faslına ilişkin fasıl açılış kriterleri belirlenmiştir. Bu kriterlerden bir tanesi yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve etkinliğini güçlendirmeye yönelik Yargı Reformu Stratejisi’nin geliştirilmesidir. Bu nedenle, Strateji, bir tasavvur planı ve ilkesi çerçevesinde, reform girişimlerinin devamını sağlamaya yönelik bir koşul olarak ortaya çıkmıştır.

Yargı Reform Stratejisi’ne ek olarak Türkiye’de yargı sistemine ilişkin farklı strateji ve planlar da bulunmaktadır. AB’ne katılım sürecinde müzakerelerde kullanılmakta olan çerçeve doküman olma özelliği taşıyan 2008 Yılı Ulusal Programı kapsamında, “Yargının Verimliliği, Etkinliği ve İşlevselliğinin Arttırılması” konusuna odaklanan Öncelik 23.1, yargı reformu çerçevesinde olmak üzere; davaların hızlı, basit, en az giderle ve etkin bir biçimde görülmesine imkân tanınması, bazı uyuşmazlıkların çekişmeli yargı şeklinde mahkemelere intikali yerine nizasız kaza, sulh, uzlaşma gibi yöntemlerle çözümünün sağlanmasını vurgulamaktadır. Ayrıca, 2010 yılı Ulusal Programı kapsamında Önlem 268, ülkede adalete erişiminin güçlendirilmesine yönelik olarak adli yardım prosedürlerinin basitleştirilmesi ve kırılgan gruplara yönelik hukuk el kitaplarının hazırlanması gerekliliğinin altı çizilmektedir.

Benzer bir şekilde, Türkiye’de yeni bir devlet planlama felsefesi ve yöntemini temsil eden Dokuzuncu Kalkınma Planı, her alanda kurumsal duruşlar üzerine odaklanan bir yaklaşım benimsemektense, çeşitli sektörler ve kamu hizmeti alanlarına yönelik bütünsel ve entegre bir yaklaşım geliştirmektedir. Plan, sosyal diyalog ve katılım, insan odaklı kalkınma ve yönetim, etkin kamu yönetimi ve demokratik sivil toplum, şeffaflık, hesap verebilirlik, etkinlik ve vatandaş memnuniyeti gibi terimler kullanmakta ve demokratik yönetişim ve insani kalkınma alanındaki temel ilkelere dayanmaktadır.

Yukarıda söz edilen ulusal dokümanlarla uyum içinde, Adalet Bakanlığı, Avrupa Birliği, UNDP ve bazı diğer donörlerle işbirliği içinde çeşitli projeler yürütmektedir. Adalet Bakanlığı tarafından adalete erişim alanında geliştirilmiş ve yürütülmüş olan projelerden bazıları Türkiye’de hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi ve vatandaşların AB müktesebatı standartlarında adalete erişiminin sağlanmasını hedefleyen Adalete Erişim için Teknik Destek Projesi ve herkesin adalete erişiminin sağlanmasına yönelik Türk adalet sisteminde oldukça çarpıcı yeni bir yargı süreci ve yöntemine doğru ilk adımı teşkil eden Ceza Adalet Sistemi’nde Uzlaştırma Uygulamalarının Geliştirilmesi Projesi’dir.

Misyonumuz nedir?



Türkiye’de adalete erişim ve hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi çalışmalarına UNDP’nin özgü katkısı; hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi ve tüm hizmet alanlarına ve yükümlülük sahiplerinin eylemlerine insan haklarına dayalı yaklaşımın dahil edilmesi konusunda yeniden yapılandırılmış adalet sistemine sahip farklı ülke deneyimlerinin sağlanması ve küresel deneyimi ve teknik uzmanlığı temelinde kurumsal kapasite geliştirme alanında teknik desteğin sunulmasıdır. Bu husus, bu alanda sarf edilmekte olan reform çabalarının yönetilebilmesi için gerekli kurumsal ve bireysel kapasiteyi geliştirmeye yönelik yargı aktörleri odaklı yürütülen yukarı akım şeklinde faaliyetleri beraberinde getirmektedir. Ayrıca, yasal düzenlemeler ve bu düzenlemelerin günlük yaşamda uygulanmasına ilişkin kamuoyunda farkındalığın arttırılması amacıyla, UNDP adalete erişim ve hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi alanındaki programlaması kapsamında aşağı akım şeklindeki faaliyetlere de odaklanmaktadır. Böyle bütünsel bir yaklaşıma dayanan mevcut proje, Türkiye’de adalete erişim için koruyucu hukuk uygulamaları konusunda eksiklikler ve ihtiyaçları irdelemekte ve bu kapsamda adalet sektöründe kurumsal ve bireysel kapasite değerlendirme çalışmalarında yukarı akım şeklinde faaliyetlere ve yasal haklara ilişkin kamuoyunda farkındalığın arttırılması çalışmalarında ise aşağı akım şeklinde faaliyetlere odaklanmaktadır.

Nasıl çalışıyoruz?

Mevcut Proje, Türk Hükümeti’nin yargı reformu kapsamında, vatandaşların adalete erişimini güçlendirmeye yönelik çabalarını desteklemeyi hedeflemektedir. Bu doğrultuda yürütülmesi planlanan faaliyetleri, mevcut durum analizi çalışması aracılığıyla koruyucu hukuk alanında bir haritalama çalışması yürütülmesi, çeşitli araçlar ve yöntemler yoluyla başta kırılgan gruplar olmak üzere bireysel ve kurumsal farkındalığın arttırılması, geliştirilen ve uygulamaya konulan “Hukuk’a Giriş Dersi” müfredatı ile ilk ve ortaokullar ve liseler düzeyinde öğrencilerde koruyucu hukuka ilişkin temelin oluşturulması ve pilot uygulamalar ve deneyim paylaşımı çalışmaları aracılığıyla koruyucu hukuk alanında değişik yaklaşımların geliştirilmesi olarak listelemek mümkün olacaktır.

Bu süreçte, projenin, özellikle koruyucu hukuk alanında mevcut durum analizi yoluyla yürütülecek haritalama çalışması kapsamında, hukuki farkındalığın arttırılması ve adli yardım konularında Adalet Bakanlığı’nın Adalete Erişim için Teknik Destek Projesi’nin çıktılarından, 6 ilde pilot uzlaşma uygulamaları ve uzlaşmaya ilişkin geliştirilecek olan farkındalık arttırma kampanyası konusunda Ceza Adalet Sistemi’nde Uzlaştırma Uygulamalarının Geliştirilmesi Projesi’nden ve 2009 yılı Aralık ayı itibariyle yürütülmekte olan Başlangıç Planı çıktılarından faydalanması beklenmektedir.

Ortaklarımız kimler?

Adalet Bakanlığı

Türkiye nasıl faydalanıyor?

Türk Hükümeti’nin etkileyici ve içerikli stratejisinin ışığı altında, mevcut proje adalet sisteminin yeniden yapılandırılması sürecinde karşılaşılan zorlukların çözülmesi ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi alanında Hükümete ve Adalet Sektörü Kurum ve Kuruluşlarına destek sağlayacaktır. Mevcut durum analizi ve anket sonuçları sadece herkesin adalete erişimin sağlanması için gerekli ihtiyaç ve önlemlerin tartışılmasını sağlamayacak, aynı zamanda da Türkiye’de Yargı Reformu Stratejisi’nin gerektirdiği politika çerçevesini belirleyebilecektir. Farklı kırılgan gruplara yönelik hukuk el kitaplarının geliştirilmesi ve yayımlanması, Türkiye’de yargı aktörleri için koruyucu hukuk konusunda bütünsel bir farkındalık arttırma stratejisinin geliştirilmesi, ülke çapında hukuki farkındalık kampanyasının yürütülmesi ve koruyucu hukuk web sayfasının geliştirilmesi, vatandaşlara yasal hakları ve Türkiye’de adalet sisteminin işleyişi hususunda temel bilgilere ulaşım imkanı sağlayacaktır. Ayrıca, yukarıda söz edilen strateji kapsamında, kadınlar, çocuklar ve gençler gibi adalete erişimi sınırlı ve bireysel hakları ve hukuk işleyişi konusundaki bilgisi ise kısıtlı olan kırılgan gruplara yönelik, pilot koruyucu hukuk girişimlerinin geliştirilmesi ve söz konusu grupların kamu kurumları karşısında hakları, yükümlülükleri ve yargı sürecine ilişkin bilgilendirilmesinin sağlanması beklenmektedir. Sonuç olarak tüm bu çabalar, AB katılım sürecinin ve Kopenhag siyasi kriterlerini sağlamaya yönelik gerekliliklerin temelini teşkil edeceğinden büyük önem taşımaktadır.

Şimdiye kadar ne başardık?

  • UNDP Türkiye Proje kapsamında, Hukuk ve Adalet Eğitim Programı ve Haziran 2013 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 6. ve 7. Sınıf öğrencileri için eğitim müfredatına dahil edilen Hukuk ve Adalet ders içeriğinin geliştirilmesine destek vermiştir. Bahsi geçen eğitim programı Adalet Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve UNDP Türkiye ortaklığında geliştirilmiştir.
  • Projenin uluslararası uzmanının da katkıları ile Hukuk ve Adalet dersi eğitim kitabının içeriği geliştirilmiştir. 2013-2014 eğitim yılı itibarı ile Hukuk ve Adalet ders kitabı ana eğitim materyali olarak okutulmaya başlanacaktır.
  • Hukuk ve Adalet eğitim programının işlevselliğini tamamlayacak dava simulasyonu gibi yan aktiviteler karşılaştırmalı uluslararası ülke deneyimleri göz önünde bulundurularak programa eklenmiştir. İnteraktif web sitelerinin kurulumu ve Kamu Spotu çekimleri ile öğrencilerin ve diğer paydaşların Eğitim Programı konusundaki farkındalıklarının arttırılması amaçlanmıştır.
  • Yasal güçlendirme ve hukuki yardım insiyatiflerinin henüz tam anlamı ile kurumsallaşmamış olması nedeni ile Programın kalan süresi yasal haklar konusunda farkındalık arttırımı ve herkes için adalete erişimi destekleyen aktivitelerin yaygınlaştırılmasına ayrılacaktır.
HABERLER VE GAZETE KUPÜRLERI
Projeye Genel Bakış
Kurumsal çalışma alanı:
Demokratik Yönetişim
Proje kodu:
00075796
Projenin durumu:
Devam ediyor
Proje başlangıç tarihi:
2010
Tahmini bitiş tarihi:
31 Aralık 2013
Bütçe:
475.000 ABD Doları
Proje finansmanı:
Hükümetle Maliyet Paylaşımı ve UNDP TRAC kaynakları
Bir önceki mali yıla ait program harcamaları:
Mevcut değil
Her donörün katkı sağladığı miktar:
Mevcut değil
Proje Bölgesi:
Ankara
BM / Ulusal projenin yürütücü kurumları:
Adalet Bakanlığı
BM / Ulusal/ STK uygulayıcı ortaklar:
UNDP Türkiye
Binyıl Kalkınma Hedefleri
Mevcut değil
İletişim Bilgileri

Leyla Şen
Program Müdürü
Tel: +90 312 454 1119
E-posta: leyla.sen@undp.org

Seher Alacacı
Demokratik Yönetişim
Tel: +90 312 454 1167
E-mail: seher.alacaci@undp.org

Pınar Arıkan
Demokratik Yönetişim
Tel : +90 312 454 1184
E-mail: pinar.arikan@undp.org

Proje Belgeleri
  • Resmi Proje Belgesi İngilizce
  • Yargı Reformu Stratejisi Türkçe
  • Yargı Reformu Stratejisi Eylem Planı Türkçe
  • Bakanlar Komitesi’nin üye devletlere Avrupa Konseyi’nin Demokratik Yurttaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi Şartı hakkında CM/Rec(2010)7 sayılı Tavsiye Kararı Türkçe
  • Bakanlar Komitesinin üniversite eğitimi ve profesyonel eğitim hakkında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine taraf ülkeler için Tavsiye Kararı Rec(2004)4 İngilizce
  • Bakanlar Komitesi’nin üye ülkelere gençlerin yaygın eğitim/öğreniminin teşviki ve tanınmasıyla ilgili Tavsiye Kararı Rec(2003)8 Türkçe
  • Bakanlar Komitesinin Demokratik vatandaşlık için eğitim hakkında Üye Ülkelere Tavsiye Kararı Rec (2002)12 İngilizce